مرتبه و يك درجه باشند . جامعه خود به خود مقامات و درجات دارد و در اين جهت مثل پيكر است . وقتى كه مقامات و درجات دارد ، بايد تقسيم‌بندى و درجه‌بندى بشود . راه منحصر ، آزاد گذاشتن افراد و زمينهء مسابقه فراهم كردن است . همين‌كه پاى مسابقه به ميان آمد ، خود به خود به موجب اينكه استعدادها در همه يكسان نيست و به موجب اينكه مقدار فعاليتها و كوششها يكسان نيست ، اختلاف و تفاوت به ميان مىآيد : يكى جلو مىافتد و يكى عقب مىماند ، يكى جلوتر مىرود و يكى عقب‌تر . مقتضاى عدالت اين است كه تفاوتهايى كه خواه ناخواه در اجتماع هست تابع استعدادها و لياقتها باشد . مقتضاى عدالت اين است كه دانشجويانى كه در يك امتحان شركت مىكنند ، به هر كدام همان نمره‌اى داده شود كه مستحق آن نمره است . مقتضاى عدالت اين نيست كه به همه مساوى نمره داده شود و گفته شود بايد به همه يك جور نمره داده شود والّا تبعيض مىشود و تبعيض ظلم است . برعكس اگر به همه مساوى نمره داده شود ، حق ذىحق پامال شده و اين ظلم است . مقتضاى عدالت اين است كه در مسابقات قهرمانى ، استعداد و لياقت و هنرنمايى ملاك تقدم و تأخر قرار گيرد . مقتضاى عدالت اين نيست كه هنرمند و بىهنر را به يك چشم ببينند و فرقى بين بااستعداد و بىاستعداد نگذارند . اين جور مساواتها عين ظلم و بىعدالتى است ، و آن جور تفاوتها كه بر مبناى لياقت و استعداد يا فعاليت و كار است عين عدالت و دادگسترى است . مقتضاى عدالت مساوات است در شرايط حقوقى مساوى ، نه در شرايط نامساوى ، يعنى نبايد ميان شركت‌كنندگان در يك مسابقهء علمى يا در يك مسابقهء قهرمانى در غير آنچه مربوط به استعداد و هنر و لياقت است فرق گذاشته شود . مثلًا يكى سفيد است و يكى سياه ، يكى اشراف‌زاده است و يكى فرضاً فرزند يك فقير ، يكى توصيه و پارتى دارد و يكى ندارد ، يكى با معلم يا داور قرابت و قوم و خويشى دارد و يكى ندارد ؛ آنچه نبايد ملاك قرار گيرد اين امور است كه مربوط به لياقت و استعداد يا فعاليت و مجاهدت افراد نيست . اگر استعدادها و لياقتها را ناديده بگيريم و به همه نمره و امتياز مساوى بدهيم ظلم كرده‌ايم ، و اگر هم امتياز و تفاوت قائل بشويم اما ملاك امتياز و تفاوت را امورى از اين قبيل قرار دهيم باز هم ظلم كرده‌ايم . اين است فرق بين تفاوتهاى بجا و بى جا و فرق بين تبعيضهاى روا و ناروا . اين است معنى آن جمله كه در تعريف عدالت گفته‌اند : « الْعَدالَةُ اعْطاءُ كُلِّ ذىحَقٍّ حَقَّهُ »