مرتضى مطهرى

244

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

اينكه عدل هر چيزى را در محل خود قرار مىدهد و اما جود اشياء را از محل خود خارج مىكند . نفرمود كه عدل به اين دليل از جود بهتر است كه همهء مردم را در يك رديف و يك صف قرار مىدهد و هيچ فرقى بين آنها نمىگذارد ، فرمود : عدل به اين دليل از جود افضل است كه هر چيزى را در جاى خود و محل خود قرار مىدهد . مولوى مىگويد : عدل ، وضع نعمتى در موضعش * نى به هر بيخى كه باشد آبكش ظلم چبود وضع در ناموضعى * كه نباشد جز بلا را منبعى عدل چبود آب ده اشجار را * ظلم چبود آب دادن خار را پس جواب اميرالمؤمنين دربارهء عدل و جود مبتنى بر اين است كه مقتضاى عدالت اين نيست كه الغاى همهء تفاوتها بين افراد بشود ، مقتضاى عدالت رعايت استحقاقهاست . اينجاست كه - همان طورى كه عرض كردم - سؤال دوم پيش مىآيد كه ملاك استحقاق و عدم استحقاق ، بجا بودن و بى جا بودن چيست ؟ جامعه مانند يك اندام زنده است مقدمتاً مطلبى عرض مىكنم و بعد وارد جواب اين سؤال مىشوم . از بهترين و جامعترين تشبيهات ، تشبيه جامعه است به پيكر زنده . همان‌طورى كه پيكر ، مجموعه‌اى از اعضا و جوارح است و هر عضوى كار و وظيفه‌اى دارد ، جامعه هم از مجموع افراد تشكيل مىشود و مجموع كارهاى مورد احتياج جامعه به صورت شغلها و حرفه‌ها ميان اصناف و افراد تقسيم مىشود . اعضا و جوارح پيكر ، هر كدام در مقام و درجه‌اى هستند : يكى فرمان مىدهد و يكى فرمان مىپذيرد ، يكى مقام عالى را در پيكر اشغال كرده يكى مقام دانى را . جامعه نيز همين طور است ؛ يعنى هر جامعه‌اى با هر رژيم و سيستمى اداره بشود ، از يك نوع تقسيم كار و تقسيم مشاغل و وظايف و حتى يك نوع درجه‌بندى و طبقه‌بندى - كه يكى فكر كند و نقشه بدهد و ديگرى اجرا كند ، يكى فرمان بدهد و يكى ديگر فرمان بپذيرد ، يكى پست عالى را اشغال كند و يكى پست دانى را - چاره و گزيرى نيست . جامعه با هر نظام و سيستمى اداره بشود ، يك نوع ارگانيزم مخصوص خواهد داشت . پيكر ، سلامت و بيمارى دارد ، جامعه نيز سلامت و بيمارى دارد ؛ پيكر تولد و رشد و انحطاط و موت دارد ، جامعه نيز همين طور است ؛ پيكر اگر سالم باشد بين