خصيصه‌اى ، حالتى ، وضعى است كه سبب مىشود آزادى آنها از ايشان گرفته و سلب بشود . عامل سوم نظامات و تشكيلات اجتماعى و وضع و اجراى قوانين اجتماعى است . ما بايد اين عوامل را يك يك بررسى بكنيم . اما عامل سلب‌كننده . افرادى كه مىآيند آزادى ديگران را سلب و حقوق ديگران را پايمال مىكنند چرا و به چه دليل چنين مىكنند ؟ چرا آزادى ديگران را محترم نمىشمارند و سلب مىكنند ؟ دليلش دو چيز است : يكى حس سودجويى و منفعت‌پرستى كه در هر فرد بشرى وجود دارد ، و ديگرى قدرت ؛ يعنى وقتى انسان در مشى و راه و روش خودش سودجو و دنبال منفعت فردى و شخصى و خودپرست بود و از طرف ديگر قدرت به دست آورد و امكانات تحصيل كرد كافى است براى اينكه آزادى ديگران را سلب و حقوق ديگران را پايمال كند . اما عاملى كه مربوط به افرادِ آزادى سلب‌شده است دو چيز است : يكى يك حالت رخوت و سستى و بىتفاوتى كه در عامهء مردم پيدا مىشود ، حالت بارى به هر جهت ، آنچه كه ما اغلب اسمش را درويش‌مسلكى مىگذاريم ؛ يك چنين حالتى در مردم پيدا مىشود كه احقاق حقوق را يك امر مقدس و محترم نمىشمارند ؛ يك تنبلى . عامل دوم ضعف است ، يعنى گيرم افرادى احساس احقاق حقوق و تأمين آزادى در خودشان بكنند ولى وقتى كه ضعيف هستند و قدرت ندارند قهراً نمىتوانند به دست آورند . و اما عامل قوانين اجتماعى و تشكيلات اجتماعى . قوانين اجتماعى و تشكيلات اجتماعى ممكن است به گونه‌اى باشد كه افراد اجتماع نتوانند آزادى خودشان را تأمين كنند . روش بازدارندهء اسلام اما راجع به قسمت اول ، آيا از ناحيهء سلب‌كنندهء آزاديها مىشود كارى كرد كه او را كنترل كرد تا به آزاديها احترام بگزارد يا نه ؟ اسلام در اينجا در دو جهت دخالت كرده است ، يكى از ناحيهء محدود كردن قدرت آنها و ديگر از ناحيهء تعليم و تربيت ، و تربيت روح آنها با يك تعليم و تربيت دينى و يك ايمان قوى ، كه در اين راه موفق هم بوده است ؛ يعنى با ايجاد يك ايمان قوى در افراد نيرومند كه به حكم طبيعت خودشان سودجو و سودطلب هستند جلو سودجويى و سودطلبى آنها گرفته شده