اسلام ، سياست يكى از عزيزترين اجزاء است و جدا كردن سياست از اسلام به معنى جدا كردن يكى از عزيزترين اعضاى اسلام از پيكر اسلام است . و ديگر مسئلهء اتحاد اسلام به تعبير خود او . يكى از هدفهاى سيد جمال اتحاد اسلام بود ؛ يعنى مىخواست با اين تفرقه‌هايى كه استبدادها در طول حدود چهارده قرن و استعمار در طول سه چهار قرن اخير به وجود آورده است ، چه تفرقه‌هاى به صورت مذهبى و چه تفرقه‌هاى به صورت ملى و چه به صورتهاى ديگر ، مبارزه كند و معتقد بود كه يك روح واحد بر تمام ملل اسلامى حاكم است و نيازمند به بيدارى است . مقايسه هدفهاى اين نهضت با نهضتهاى قرن اخير ممكن است بپرسيد آيا در نهضت فعلى ، هدفهاى روحانيت همان هدفهاى سيد جمال است ؟ جواب اين است : آرى و نه . آرى ، يعنى تمام هدفهاى سيد جمال در هدفهاى اين نهضت مندرج است . مىبينيم رهبران نهضت ، همهء اينها را طرح كرده‌اند و در مردم ما هم آگاهى نسبت به همهء اينها پيدا شده است . امروز در مردم ما آگاهى ضد استبداد ، ضد استعمار ، ضد خرافه ، طرفدارى از اتحاد و وحدت اسلام ، طرفدارى از همبستگى دين و سياست ، طرفدارى از علم و مدرسه و فرهنگ ، همهء اينها هست . اما « نه » يعنى هدفهاى اين نهضت محدود به هدفهاى سيد جمال نيست . هدفهاى سيد جمال به عنوان يك مصلح بزرگ اسلامى يك جزء و يك قسمت از هدفهاى نهضت اسلامى بزرگ ماست . آيا هدف اين نهضت همان هدف جنبش تنباكو است ، يعنى ضديت با استعمار اقتصادى ؟ آرى و نه . آرى ، يعنى آن هم جزء هدفهاى اين نهضت است ، و نه : اما منحصر به آن نيست . آيا ضد استعمار سياسى است نظير انقلاب عراق ؟ باز آرى و نه ، آن هم جزء هدفهاست ولى محدود به آن نيست . آيا ضد استبداد است ؟ آرى و نه . آيا ضد استعمار اقتصادى است ، مثل نهضت ملى شدن صنعت نفت ؟ باز آرى و نه . آيا اين نهضت ضد استثمار است ؟ آرى و نه ، ضد استثمار هست اما محدود به آن نيست . آيا براى آن چيزى است كه امروز آن را حقوق بشر مىنامند ؟ باز آرى و نه ؛ ما به آنچه كه طرفداران حقوق بشر مىگويند احترام مىگزاريم ولى به عنوان جزئى از هدفهاى نهضت اسلامى خودمان نه به عنوان تمام هدفهاى اين نهضت . دموكراسى چطور ؟ باز آرى و نه .