ماهيت اسلامى اين نهضت علتش اين است كه اين نهضت ماهيت صد در صد اسلامى پيدا كرده و در تمام اقشار جامعهء ما نفوذ كرده است ، آن هم چه نفوذى ! وقتى كه مثلا يك دعوت به تعطيلى ، دعوت به اعتصابى از ناحيهء رهبران و بالخصوص رهبر بزرگ صادر مىشود ، در تمام اقشار اين مملكت طنين مىافكند ، در شهر همان مقدار طنين دارد كه در روستا ، در ميان با سواد همان مقدار طنين دارد كه در ميان بىسواد ، در ميان كارگر همان مقدار طنين دارد كه در ميان كارمند و در ميان كشاورز و در ميان معلم و در ميان طلبه و دانشجو ، چون سر و كارش با يك نوع آگاهى ديگرى است كه نامش خدا آگاهى است . تذكرات ، تذكرات پيامبرانه است ؛ همهء هدفها را با نورافكن خودآگاهى خدايى مىبيند . ما هيچ نهضتى از نهضتهاى صدسالهء اخير و نيز قبلش را و هدفهاى هيچ مصلحى و هيچ قيامى ( چه اسلامى و چه غير اسلامى ) را نمىشناسيم كه بتوانيم نهضت موجود و هدفهايش را با آن مقايسه كنيم . تنها نهضتى كه شايد بشود اين نهضت را با آن مقايسه كرد و در واقع نهضت ما بچه و خلف صالح آن نهضت است ، نهضت صدر اسلام است مادام كه در تحت رهبرى رسول اكرم يا اميرالمؤمنين على عليه السلام بود و يا در دوره‌اى كه همان رهبرى تا حد زيادى حكومت مىكرد . نهضت صدر اسلام محدود به هيچ‌يك از اين حدود نيست . اين است كه اين نهضت در ابتداى كار دست انداخته است روى حساسترين و اساسىترين نقطه‌ها ، يعنى همان كارى كه در صدر اسلام شد . در دوره‌هاى بعد ، روحانيت فكر مىكرد نوعى تقسيم كار ميان خودش و مؤمنين برقرار كرده است و آن اين است كه وظيفهء خودش را گذشته از وظايف خاص روحانى ( تعليم و آموزش اسلام و تربيت اسلامى ) نظارت و كنترل جامعه در حد امر به معروف و نهى از منكر مىدانست و مىخواست مسلمانان ديگر ، طبقات و قشرهاى ديگر ، اين وظيفه [ يعنى تشكيل حكومت اسلامى ] را به درستى انجام دهند . اين بود كه با انحرافات مبارزه مىكرد ولى بيش از اين ديگر جلو نمىآمد . ولى امروز نهضت ما دارد از نهضت صدر اسلام پيروى مىكند ، يعنى قبل از هر چيزى به سراغ نظام حاكم فاسد مىرود و به اينجا رسيده است كه تا نظام حاكم فاسد وجود دارد هر اقدام ديگرى يا بىفايده است يا كم فايده . اين است كه شما مىبينيد در صدر برنامهء نهضت روحانيت ما مسئلهء حكومت اسلامى مطرح است ، در صورتى كه در