تحت تربيت و تعليم اسلامى به كمال انسانى خود برسيم ، بايد بدانيم كه انسان كامل چگونه است ، چهرهء روحى و معنوى انسان كامل چگونه چهره‌اى است ، سيماى معنوى انسان كامل چگونه سيمايى است و مشخِصات انسان كامل چگونه مشخصاتى است ، تا بتوانيم خود و جامعهء خود را آن گونه بسازيم . اگر ما « انسان كامل » اسلام را نشناسيم ، قطعاً نمىتوانيم يك مسلمان تمام و يا كامل باشيم و به تعبير ديگر يك انسانِ ولو كامل نسبى از نظر اسلام باشيم راههاى شناخت انسان كامل از نظر اسلام شناخت انسان كامل از نظر اسلام دو راه دارد : يك راه اين است كه ببينيم قرآن در درجهء اول و سنت در درجهء دوم ، انسان كامل را - اگرچه در قرآن و سنت تعبير « انسان كامل » نيست و تعبير « مسلمان كامل » و « مؤمن كامل » است - چگونه توصيف كرده‌اند . ولى به هرحال معلوم است كه مسلمان كامل يعنى انسانى كه در اسلام به كمال رسيده است ، و مؤمن كامل يعنى انسانى كه در پرتو ايمان به كمال رسيده است . بايد ببينيم قرآن يا سنت ، انسان كامل را با چه مشخصاتى بيان كرده‌اند و چه خطوطى براى سيماى انسان كامل كشيده‌اند . از قضا در اين زمينه ، چه در قرآن و چه در سنت بيانات زيادى آمده است . راه دوم شناخت انسان كامل ، استفاده از بيانها نيست كه ببينيم در قرآن و سنت چه آمده است ، بلكه اين است كه افرادى عينى را بشناسيم كه مطمئن هستيم آنها آنچنان كه اسلام و قرآن مىخواهد ساخته شده‌اند و وجود عينى انسانهاى كامل اسلامى هستند ؛ چون انسان كامل اسلامى فقط يك انسان ايده آل و خيالى و ذهنى نيست كه هيچ وقت در خارج وجود پيدا نكرده باشد ؛ انسان كامل ، هم در حد اعلى و هم در درجات پايين‌تر ، در خارج وجود پيدا كرده است . خود پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نمونهء انسان كامل اسلام است . على عليه السلام نمونهء ديگرى از انسان كامل اسلام است . شناخت على ، شناخت انسان كامل اسلام است اما نه شناخت شناسنامه‌اى على . گاهى انسان ، على را شناسنامه‌اى مىشناسد : نامش على ، پسر ابوطالب ، ابوطالب پسر عبدالمطّلب ، مادرش فاطمه دختر اسد بن عبدالعُزّى ، شوهر فاطمه ، پدر حسن و حسين ، در آن سال متولد شد ، فلان سال از دنيا رفت ، چنان جنگهايى كرد . اينها شناختهاى شناسنامه‌اى است ؛ يعنى اگر