بخواهيم براى على عليه السلام يك شناسنامه صادر كنيم و به شناسنامهء او آگاه باشيم ، شناسنامه‌اش اينهاست . اما شناخت شناسنامه‌اى على ، شناخت على نيست ، شناخت انسان كامل نيست . شناخت على يعنى شناخت شخصيت على نه شخص على . در هر حدى كه شخصيت جامع على عليه السلام را بشناسيم ، انسان كامل اسلام را شناخته‌ايم و در هر حدى كه انسان كامل را عملًا - نه اسماً و لفظاً - امام و پيشواى خود قرار دهيم ، راه او را برويم ، تابع و پيرو او باشيم و كوشش كنيم كه خود را بر طبق اين نمونه بسازيم ، [ در همان حد ] شيعهء اين انسان كامل هستيم ، چون الشّيعَةُ مَنْ شايَعَ عَلِيّاً « 1 » شهيد [ اول ] در لمعه به مناسبتى اين حرف را مىگويد و ديگران هم اين سخن را گفته‌اند : شيعه يعنى كسى كه على را مشايعت كند . يعنى انسان با « لفظ » شيعه نمىشود ، با « حرف » شيعه نمىشود ، با « حب و علاقهء فقط » شيعه نمىشود ؛ پس با چه چيز شيعه مىشود ؟ با مشايعت . مشايعت يعنى همراهى . وقتى كسى مىرود و شما پشت سر و همراه او مىرويد ، اين را « مشايعت » مىگويند . شيعهء على يعنى مشايعت كنندهء عملىِ على . پس دو راه شناخت انسان كامل و همچنين فايدهء بحث از آن را دانستيم . بنابراين ، مسئلهء انسان كامل يك بحث فلسفى و علمىِ [ محض ] نيست كه [ فقط ] اثر علمى داشته باشد . اگر انسان كامل اسلام را از راه بيان قرآن [ و سنت ] و از راه شناخت پرورده‌هاى كامل قرآن نشناسيم ، نمىتوانيم راهى را كه اسلام معين كرده برويم و يك مسلمان واقعى و درست باشيم و همچنين جامعهء ما نمىتواند يك جامعهء اسلامى باشد . پس ضرورت دارد انسان كامل و عالى و متعالى اسلام را بشناسيم فرق « كمال » و « تمام » اينجا يك سؤال مطرح است كه اصلًا معنى « كامل » چيست « 2 » ؟ انسان كامل يعنى چه ؟ . در زبان عربى دو كلمهء نزديك به يكديگر - نه عين يكديگر - داريم و ضد اين دو كلمه يك كلمه است ؛ يعنى آن كلمه گاهى در ضد اين به كار مىرود و گاهى در

--> ( 1 ) متن لمعه ، كتاب الوقف . ( 2 ) بعضى چيزها خيلى واضح است ولى وقتى انسان دقت مىكند مىبيند اين واضح ، بيشتر از خيلى مشكلها احتياج به توضيح دارد .