همان‌طور كه در طرحهاى بزرگ شهرسازى و عمرانى و در برنامه‌هاى وسيع كشورى معمول است كه يك نقشهء كلى و شالودهء اساسىِ قابل توسعه با خطوط اصلى متناسب و به منظور هدف عالى مورد نظر تدوين مىگردد و روى كاغذ مىآيد و سپس ابداعات اجرايى و عمليات اختصاصى با واقع بينىهاى دائم و دقيق به فراخور احتياجات و امكانات ولى در چارچوب و با رعايت طرح كلى متدرجاً انجام مىگردد . . . خلاصهء مطلب اين است كه وقتى بخواهند شهرى را بسازند ، اين شهر يك طرح كلى دارد كه از طرف مهندسين شهردارى تعيين مىشود و مردم در آن دخالتى ندارند . در داخل اين طرح ، مردم آزادى دارند كه خانه‌هاى خودشان را به هر شكل و كيفيتى كه دلشان خواست بسازند . آن طرح كلى ، ثابت است و آنچه كه قابل تغيير است و شهردارى هم اجازهء تغيير مىدهد [ شكل و كيفيت خانه‌هاست ] ؛ اينجا را مىخواهيم اين‌جور بكنيم ، آنجا را آن جور . فرض كنيد خانه‌هاى خودمان را با چوب ساخته بوديم ، بعد تيرآهن پيدا شد ، آن را خراب مىكنيم دومرتبه با تيرآهن مىسازيم . زندگى بشر هم يك جنبه‌هاى ثابت دارد و يك جنبه‌هاى متغير در داخل جنبه‌هاى ثابت . برخى قوانين اسلام ، مدارى است نه مرحله‌اى حال بحث ما دربارهء اسلام اين خواهد بود : اگر اين اصل كلى ثابت شد كه واقعاً زندگى بشر يك جنبه‌هاى ثابت و كلى دارد كه حكم مدار حركت را دارد و يك جنبه‌هاى متغير كه حكم مراحل حركت را دارد « 1 » ، آن شرايطى كه مدار يعنى مسير حركت را در زندگى بشر تعيين مىكند بايد ثابت بماند اما اگر شرايطى است مربوط به مرحلهء زندگى ، بايد تغيير كند . ما راجع به اسلام بايد ببينيم كه آيا توجه اسلام به مسير و مدار زندگى بشر و به كادر زندگى و كادر حركت است يا به مرحله‌ها ؟ . مىبينيم يك سلسله از قوانين معمولى ما قوانين مدارى است نه قوانين

--> ( 1 ) همان‌طور كه هر ستاره‌اى ، هم متحرك است هم ثابت . « متحرك است » يعنى در دو لحظه در يك نقطه نيست ، و « ثابت است » يعنى مدارش ( مسيرش ) ثابت است ، از مدار خودش يك ميليمتر هم تخلف نمىكند و در مدار خودش حركت مىكند .