او منتقل مىگردد . آيا اين حق منحصر به پيغمبر و امام است يا به هركسى كه از ناحيهء خدا حكومت شرعى داشته باشد ، به نيابت از پيغمبر و امام منتقل مىشود ؟ اين حق به او هم منتقل مىشود . اينها دليل بر اين است كه اسلام براى اجتماع حق قائل است ، چون براى اجتماع اصالت و حيات قائل است ، و واقعاً اجتماع يك وحدتى دارد و اعتبار مطلق نيست . حقوق ، تنها با مكتب الهى قابل توجيه است گاهى مسائلى پيش مىآيد كه حل كردن آنها از نظر فلسفه‌هاى ديگران مشكل است . مثلًا من از شما مىپرسم : آيا هر نسلى نسبت به نسل آينده ، تكليف و مسئوليتى دارد يا نه ؟ ما الآن نسلى هستيم موجود . نسلى در آينده مىخواهد به وجود بيايد و تا اين ساعت به وجود نيامده است . آيا ما در مقابل آنها مسئوليت داريم يا نه ؟ اگر بگوييد مسئوليت داريم معنايش اين است كه آيندگان بر ما حق دارند . آيندگانى كه نيامده و هنوز وجود پيدا نكرده‌اند ، بر ما كه الآن موجود هستيم حقى دارند . اگر بگوييد نه ، هيچ حقى ندارند ، پس اين حرفى كه امروز تمام مردم دنيا مىزنند كه ما مسئول نسلهاى آينده هستيم يعنى چه ؟ اصلًا معناى اين حرف چيست ؟ من از كسانى كه مىخواهند حقوق را با غير مكتب الهى توجيه كنند ، مىپرسم اصلًا اين حرفهايشان چه معنى مىدهد كه مىگويند ما مسئول نسل آينده هستيم ؟ نسل آينده به گردن ما حق دارد يعنى چه ؟ او كه هنوز به دنيا نيامده ، از كجا اين حق را پيدا كرده است ؟ منشأ اين حرف چيست ؟ همه هم قبول دارند كه هر نسلى نسبت به نسلهاى آينده‌اش مسئول است . يك وقت هم كسى اساساً زير اين حرف مىزند ، مىگويد : اصلًا مسئوليت يعنى چه ؟ ! ما نسبت به نسل آينده هيچ مسئوليتى نداريم ، مانند ابوالعلاء معرّى كه مىگويد : اصلًا ما چرا نسل آينده را به وجود مىآوريم ؟ ! گناه ما اين است كه آنها را به وجود مىآوريم . مىگويد : اصلًا حيات و زندگى لغو است ، شر است . بنابراين هركس عملى انجام بدهد كه نسلى به وجود بيايد ، نسبت به او مرتكب جنايت شده است . خيام هم تقريباً همين حرف را مىزند . خود ابوالعلاء تا زنده بود زن نگرفت و دستور داده بود كه وقتى مرد ، روى قبرش اين جمله را بنويسند : « هذَا الَّذى جَنى عَلَيْهِ ابوهُ وَ لَمْ يَجْنِ عَلى احَدٍ » يعنى اين ، كسى است كه پدرش به او جنايت كرد و او را به اين دنيا آورد اما او بر احدى