ديگران است . اينها دلالت مىكند بر اينكه اسلام پوستى دارد و مغزى ، ظاهرى دارد و باطنى . پس تفقّه لازم دارد . تفقّه اين است كه انسان معنى را به دست بياورد . اگر آن شخص مىگويد : اجتهاد قوّهء محركهء اسلام است و يا گفته مىشود اجتهاد در هر عصر و زمانى لازم است و روح اسلام روح ثابتى است در تمام زمانها ( همين‌طور كه بدن انسان متغير و روح تغييرناپذير است ) اين شبهه ايجاد نمىشود كه مقتضيات زمان ايجاب مىكند حكم اسلام نقض بشود . يك مثال مثالى عرض مىكنم . ما در قرآن دستورى داريم : وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ « 1 » . دستورى با كمال صراحت بيان شده ، هدف اين دستور هم ذكر گرديده است . اسلام دين « نيرومندى » است . خارجيها هم اين را قبول دارند . ويل دورانت گفته است : هيچ دينى به اندازهء اسلام پيروان خودش را به نيرومندى دعوت نكرده است . اسلام مىگويد قوى و نيرومند باشيد . اسلام از ضعف و ضعيف بدش مىآيد . اسلام به جامعهء اسلامى دستور مىدهد كه در مقابل دشمن ، آنچه كه در استطاعت دارى تهيه بكن . از لحاظ غايت و هدف اين دستور هم مىگويد شما بايد از لحاظ نيروى مادى طورى باشيد كه رعب شما در دل دشمنانتان باشد . همين الآن مىبينيد كشورهاى بزرگ چه رعبى در دل مردم ايجاد كرده‌اند ! قرآن مىگويد مسلمانان بايد آنقدر نيرومند باشند كه هر جمعيت غيرمسلمانى وقتى مسلمانها را مىبيند ، رعب آنها در دلشان ايجاد بشود براى اينكه خيال تجاوز در دماغشان خطور نكند . يك كسى قدرت و نيرو مىخواهد براى تجاوز ، يك كسى هم قدرت و نيرو مىخواهد براى جلوگيرى از تجاوز . قرآن هرگز نيرو را براى تجاوز توصيه نمىكند ، چون مىگويد : وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا « 2 » حتى اگر دشمنان خدا به شما بدى كردند ، مبادا از عدالت خارج بشويد . ولى اسلام به ديگرى هم اجازهء تجاوز نمىدهد . اين يك دستور .

--> ( 1 ) انفال / 60 ( 2 ) مائده / 8