موقعى كه در مدينه بود اوضاع‌طور ديگر بود . در مكه قبل از آنكه ابوطالب و خديجه از دنيا بروند ، يك اوضاع و شرايطى بود و بعد از رحلت آنها اوضاع ديگرى پيدا شد . سه سال اول بعثت اوضاع و شرايطى بود و بعد از آنكه آيه آمد : فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ « 1 » اوضاع ديگرى پيدا شد و حضرت طرز كارش عوض شد . اهل تسنن كه طبقه بندىهايى راجع به زمان پيغمبر اكرم كرده‌اند ، مثلًا مىگويند از سال اول بعثت تا اسلام عُمَر . آنها اسلام عمر را آن [ نقطه‌اى مىدانند ] « 2 » كه اوضاع اسلام عوض شد . البته اسلام حمزه را هم قبول دارند روى حساب اينكه مسلمين قبل از اسلام حمزه در يك وضع سخت ترى بودند ، با اسلام حمزه پشت مسلمين محكمتر شد و قهراً در طرز كار آنها تغييراتى پيدا شد . همچنين دوران مدينه را به قبل از بدر و بعد از بدر ، قبل از فتح مكه و بعد از فتح مكه تقسيم مىكنند . در تمام اين 23 سال چهارپنج وضع براى زمان پيش آمد و در هريك از آنها وضع مسلمين فرق مىكرد . ولى تمام اين زمان ، 23 سال بود . اما دورهء عصمت براى ما شيعيان منحصر به 23 سال نيست . براى ما دورهء عصمت 273 سال است ، زيرا 23 سال زمان پيغمبر را كه آنها دارند ما هم داريم ؛ 250 سال - يعنى از سال دهم هجرى تا سال 260 كه سال وفات امام عسكرى است - ما علاوه داريم ؛ 250 سال ديگر دورهء عصمت يعنى دورهء امام معصومِ ظاهر داريم كه سيره‌اش براى ما حجت است . آنها فقط 23 سال دارند كه سيرهء پيغمبر برايشان حجت است . عرض شد در 23 سال پيغمبر ، اوضاع زمان چهارپنج رنگ گرفت . قهراً در اين 250 سال ، اوضاع بيش از اين تغيير كرد . و لهذا اين امر ، مشكل اقتضاى زمان را براى ما شيعيان حل كرده است . شما گاهى ممكن است به اين مسئله برخورد كنيد كه در بعضى از امور ، سيرت پيغمبر يا يكى از ائمه متفاوت است با سيرت و روش على بن ابيطالب يا يكى ديگر از ائمه . مىبينيد امام حسن صلح مىكند ، امام حسين مىجنگد . مىبينيد على بن ابيطالب لباسش از دو جامهء ساده تشكيل شده است ، در صورتى كه حضرت

--> ( 1 ) حجر / 94 ( 2 ) [ متن پياده شده از نوار افتادگى دارد . ]