1 مقتضيات زمان أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً « 1 » . بحثهايى كه در اين چند شب كرديم مربوط به تاريخ فكرى مسلمين بود . عرض كرديم يك جريانهاى فكرى در دنياى اسلام پيش آمده است كه بايد نامشان را افراط يا جهالت گذاشت ، جريانهايى كه يك نوع افراطكارىها و دخل و تصرف‌هاى بى جا در امور دينى بوده است . مثالهايى براى اين موضوع ذكر كرديم و عرض شد كه متقابلًا جريانهاى فكرى ديگرى در دنياى اسلام پيش آمده است كه تفريط و كندروى و جمود بوده است . براى اين هم مثالهايى ذكر كرديم . ولى همه مربوط به گذشته بود و اين بحثهاى راجع به گذشته مقدمه‌اى بود براى اينكه وظيفهء خودمان را در زمان حاضر به دست آوريم . و يادمان نرود كه اصل اين بحث مسئلهء انطباق با مقتضيات زمان بود ، و چون در اين مسئله دو نحو و دو گونه مىتوان فكر كرد ، يكى افراط و تندروى و جهالت و ديگر جمود و تقشّر ، مسلمان بايد به تعليم قرآن معتقد باشد و جريان معتدلى را طى كند . ما امروز بايد وظيفهء خودمان را در ميان جمودها و جهالتها به دست آوريم ؛ يعنى از جهت اينكه مسلمان هستيم ، از نظر

--> ( 1 ) رعد / 17