مرتضى مطهرى
70
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
مىشود . « ابن النديم » فنّ پنجم از مقاله ششم كتاب بسيار نفيس خود را كه به نام فهرست ابن النديم شهرت و اعتبار جهانى دارد اختصاص داده به « فقهاء الشيعه » و در ذيل نامهاى آنها از كتابهاى آنها در حديث يا فقه ياد مىكند . درباره حسين بن سعيد اهوازى و برادرش مىگويد : « اوسع اهل زمانهما علماً بالفقه و الاثار و المناقب » . يا درباره على بن ابراهيم قمى مىگويد : « من العلماء الفقهاء » . و درباره محمد بن حسن بن احمد بن الوليد قمى مىگويد : « وله من الكتب كتاب الجامع فى الفقه . » ولى ظاهراً كتب فقهيه آنها به اين شكل بوده است كه در هر بابى احاديثى كه آنها را معتبر مىدانستهاند و بر طبق آنها عمل مىكردهاند ذكر مىكردهاند ؛ آن كتابها ، هم حديث بود و هم نظر مؤلف كتاب . محقق حلّى در مقدمه معتبر مىگويد : نظر به اينكه فقهاى ما رضوان اللَّه عليهم زيادند و تأليفات فراوان دارند و نقل اقوال همه آنها غير مقدور است ، من به سخن مشهورين به فضل و تحقيق و حسن انتخاب اكتفا كردهام و از كتب اين فضلا به آنچه اجتهاد آنها در كتابها هويداست و مورد اعتماد خودشان بوده است اكتفا كردهام . از جمله كسانى كه نقل مىكنم ( از قدماى زمان ائمه ) حسن بن محبوب ، احمد بن ابى نصر بزنطى ، حسين بن سعيد ( اهوازى ) ، فضل بن شاذان ( نيشابورى ) ، يونس بن عبد الرحمن و از متأخران محمد بن بابويه قمى ( شيخ صدوق ) و محمد بن يعقوب كلينى و از اصحاب فتوا على بن بابويه قمى ، اسكافى ، ابن ابى عقيل ، شيخ مفيد ، سيدمرتضى علَم الهدى و شيخ طوسى است . . . محقق با آنكه گروه اول را اهل نظر و اجتهاد و انتخاب مىداند آنها را به نام اصحاب فتوا ياد نمىكند ، زيرا كتب آنها در عين اينكه خلاصهء اجتهادشان بوده است به صورت كتاب حديث و نقل بوده است نه به صورت فتوا . اينك ما بحث خود را از مفتيان اوّلى كه در زمان غيبت صغرا بودهاند آغاز مىكنيم : 1 . على بن بابويه قمى متوفّا در سال 329 ، مدفون در قم ، پدر شيخ محمد بن على بن بابويه معروف به شيخ صدوق است كه در نزديكى شهر رى مدفون است . پسر ، محدث است و پدر فقيه و صاحب فتوا . معمولًا اين پدر و پسر به عنوان