اين ، استفاده از « مفهوم » آيه شريفه است . « منطوق » آيه اين است كه به خبر فاسق ترتيب اثر ندهيد ، اما مفهوم آيه اين است كه به خبر عادل ترتيب اثر بدهيد . مجمل و مبيّن بحث مجمل و مبيّن چندان اهميتى ندارد . مقصود اين است كه گاهى تعبيرى در لسان شارع مىرسد كه مفهومش ابهام دارد و مقصود روشن نيست ، مثل مفهوم « غِنا » ، و در دليل ديگر چيزى يافت مىشود كه روشن كننده است . در اين صورت مىتوان به وسيله آن « مبيّن » رفع ابهام از « مجمل » كرد . معمولًا اهل ادب به بعضى تعبيرات مجمل در كلمات پيشوايان ادب برمىخورند كه در مفهومش در مىمانند ، بعد با پيدا كردن قرائن روشنگر رفع ابهام مىكنند . ناسخ و منسوخ گاهى دستورى در قرآن و سنت رسيده است كه « موقت » بوده است يعنى پس از مدتى دستور ديگر رسيده است و به اصطلاح دستور اول را لغو كرده است . مثلًا در قرآن كريم ابتدا دربارهء زنان شوهردار اگر مرتكب فحشا شوند دستور رسيد كه در خانه آنها را حبس ابد كنند تا مرگشان فرا رسد يا خدا راهى براى آنها مقرر دارد . بعد راهى كه براى آنها مقرر شد اين بود كه دستور رسيد به‌طور كلى اگر مردان زن‌دار و يا زنان شوهردار مرتكب فحشا شوند بايد « رَجم » ( سنگسار ) شوند . يا مثلًا در ابتدا دستور رسيده بود كه در ماه مبارك رمضان حتى در شب نيز مردان با زنان خود نزديكى نكنند ، بعد اين دستور لغو شد و اجازه داده شد . براى يك فقيه لازم است كه ناسخ و منسوخ را از يكديگر تميز دهد . درباره نسخ ، مسائل زيادى هست كه اصوليون متعرض آنها شده‌اند .