الشيعة لعلوم الاسلام نوشته‌اند ، قبل از شافعى مسائل اصول از قبيل اوامر و نواهى و عام و خاص و غيره مطرح بوده است و درباره هريك از آنها از طرف علماى شيعه رساله نوشته شده است . شايد بتوان گفت شافعى اول كسى است كه رساله جامعى درباره همه مسائل اصول مطروحه در زمان خودش نوشته است . برخى مستشرقين پنداشته‌اند كه اجتهاد در شيعه دويست سال بعد از اهل تسنن پيدا شد ، زيرا شيعه در زمان ائمه اطهار نيازى به اجتهاد نداشت و در نتيجه نيازى به مقدمات اجتهاد نداشت . ولى اين نظريه به هيچ وجه صحيح نيست . اجتهاد به معنى صحيح كلمه ، يعنى « تفريع » و ردّ فروع بر اصول و تطبيق اصول بر فروع ، از زمان ائمه اطهار در شيعه وجود داشته است و ائمه اطهار به اصحابشان دستور مىدادند كه تفريع و اجتهاد نمايند « 1 » البته و بدون شك ، به واسطه روايات زيادى كه از ائمه اطهار در موضوعات و مسائل مختلف وارد شده است ، فقه شيعه بسى غنىتر شده است و نياز به تلاشهاى اجتهادى كمتر گرديده است . در عين حال شيعه خود را از تفقه و اجتهاد بىنياز نمىدانسته است و ائمه اطهار مخصوصاً دستور تلاش اجتهادمآبانه به برجستگان از اصحاب خود مىداده‌اند . اين جمله در كتب معتبر از ائمه اطهار روايت شده است : عَلَيْنا الْقاءُ الْاصولِ وَ عَلَيْكُمْ انْ تَفَرَّعوا . بر ماست كه قواعد و كليات را بيان كنيم و بر شماست كه آن قواعد و كليات را بر فروع و جزئيات تطبيق دهيد . در ميان علماى شيعه ، اولين شخصيت برجسته‌اى كه در علم اصول كتبى تأليف كرد و آراء او در علم اصول قرنها مورد بحث بود سيدمرتضى علَم الهدى بود . سيدمرتضى كتب زيادى در علم اصول تأليف كرد . معروف‌ترين كتب او كتاب ذريعه است .

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر اين مطلب رجوع شود به نشريه سالانه « مكتب تشيع » شماره 3 مقاله « اجتهاد در اسلام » به قلم مرتضى مطهرى و به جلد دوم كتاب هزارهء شيخ طوسى مقاله « الهامى از شيخ الطائفه » به قلم مرتضى مطهرى . [ هر دو مقاله در همين شماره مجموعه آثار آمده است . ]