اين يكى از جهاتى است كه كار انطباق اين دين را با ترقيات زمان آسان كرده است . قانون ثابت براى احتياج ثابت و قانون متغير براى احتياج متغير 2 . يكى ديگر از خصوصيات دين اسلام كه اهميت فراوانى دارد اين است كه براى احتياجات ثابت بشر قوانين ثابت و براى احتياجات متغير وى وضع متغيرى در نظر گرفته است . پاره‌اى از احتياجات ، چه در زمينهء فردى و شخصى و چه در زمينه‌هاى عمومى و اجتماعى وضع ثابتى دارد ، در همهء زمانها يكسان است . آن نظامى كه بشر بايد به غرايز خود بدهد و آن نظامى كه بايد به اجتماع خود بدهد از نظر اصول [ و ] كليات در همهء زمانها يكسان است . من به مسألهء « نسبيت اخلاق » و مسألهء « نسبيت عدالت » كه طرفدارانى دارند واقفم و با توجه به نظريات طرفداران آنها عقيدهء خود را اظهار مىكنم . قسمتى ديگر از احتياجات بشر احتياجات متغير است و قوانين متغير و ناثابتى را ايجاب مىكند . اسلام در بارهء اين احتياجات متغير وضع متغيرى در نظر گرفته است ، از اين راه كه اوضاع متغير را با اصول ثابتى مربوط كرده است و آن اصول ثابت در هر وضع متغيرى قانون فرعى خاصى را به وجود مىآورد . من اين مطلب را بيش از اين در اين مقاله نمىتوانم توضيح بدهم اما ذهن خوانندگان محترم را با ذكر چند مثال مىتوانم روشن كنم : در اسلام يك اصل اجتماعى هست به اين صورت : « وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ » « 1 » يعنىاى مسلمانان ، تا آخرين حد امكان در برابر دشمن نيرو تهيه كنيد . از طرف ديگر در سنت پيغمبر يك سلسله دستورها رسيده است كه در فقه به نام « سبق و رمايه » معروف است . دستور رسيده است كه خود و فرزندانتان تا حد مهارت كامل ، فنون اسب سوارى و تيراندازى را ياد بگيريد . اسب دوانى و تيراندازى جزء فنون نظامى آن عصر بوده است . بسيار واضح است كه ريشه و اصل قانون « سبق و رمايه » اصل « وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ » است ؛ يعنى تير و شمشير و نيزه و كمان و قاطر و اسب از نظر اسلام اصالت ندارد ؛ آنچه اصالت دارد نيرومند بودن است ، آنچه اصالت دارد اين است كه مسلمانان در هر عصر و زمانى بايد تا آخرين حد امكان از لحاظ قواى نظامى

--> ( 1 ) . انفال / 60 .