خرسند مىشدم و خدا را شكر مىكردم كه او به من محبت دارد . مالك دربارهء امام صادق مىگويد : « كان من عظماء العبّاد و اكابر الزهاد و الّذين يخشون اللَّه عزّ و جل ، و كان كثير الحديث ، طيّب المجالسة ، كثير الفوائد . » يعنى از بزرگان و اكابر عُبّاد و زهاد بود و از كسانى بود كه خوف و خشيت الهى در دلش قرار داشت . او مردى بود كه حديث پيغمبر را زياد مىدانست ، خوش محضر بود ، مجلسش پرفايده بود . و باز مالك مىگويد : « ما رأت عين و لا سمعت أذن و لا خطر على قلب بشر افضل من جعفر بن محمد . » يعنى چشمى نديده و گوشى نشنيده و به دلى خطور نكرده كسى از جعفر بن محمد فاضلتر باشد . ابو حنيفه مىگفت : « ما رأيت افقه من جعفر بن محمد » از جعفر بن محمد فقيه‌تر و داناتر نديدم . مىگويد وقتى كه جعفر بن محمد به امر منصور به عراق آمد منصور به من گفت كه سخت‌ترين مسائل را براى سؤال از او تهيه كنم . من چهل مسألهء اينچنين تهيه كردم و رفتم به مجلسش . منصور مرا معرفى كرد ، امام فرمود او را مىشناسم ، پيش ما آمده است . بعد به امر منصور مسائل را طرح كردم . در جواب هر يك فرمود عقيدهء شما علماى عراق اين است ، عقيدهء فقهاى مدينه اين است ، و خودش گاه با ما موافقت مىكرد و گاه با اهل مدينه ، گاهى هم نظر سومى مىداد . در جاى ديگر متصوفه را مىبينيم كه به حضور آن حضرت رفت و آمد و سؤال و جواب مىكردند كه نمونهء مختصرى از آن را قبلا عرض كردم . زمان امام صادق عليه السلام زمانى بود كه برخورد افكار و آراء و جنگ عقايد شروع شده بود و ضرورت ايجاب مىكرد كه امام كوشش خود را در اين صحنه و اين جبهه قرار دهد . هميشه بايد در اين گونه امور به اثر كار توجه داشت . سيد الشهداء عليه السلام دانست كه شهادتش اثر مفيد دارد ، قيام كرد و شهيد شد و اثرش هنوز هم باقى است . امام صادق عليه السلام فرصت را براى تعليم و تأسيس كانون علمى مناسب ديد ، به اين كار همت گماشت . بغداد كه كانون جنبش علمى اسلامى صدر اسلام است در زمان امام صادق عليه السلام بنا شد . ظاهراً ايشان آخر عمر سفرى به بغداد آمده است . اثر امام صادق عليه السلام است كه مىبينيم شيعه ، در مقدم ساير فرق ، در علوم اسلامى پيش قدم و مؤسس شد و يا لااقل دوش به دوش ديگران حركت كرد و در همهء رشته‌ها از ادب و تفسير و فقه و كلام و فلسفه و عرفان و نجوم و رياضى و تاريخ و جغرافى كتابها نوشت و رجال بزرگ بيرون داد ، عالىترين و نفيس‌ترين آثار علمى را به جهان تحويل داد . اگر امروز مىبينيم اصلاح طلبانى به رسميت مذهب شيعه - بعد از هزار سال - اقرار و