ناچسبى خودش به دستگاه مأمونى را ثابت كرد . آن جمله‌اى كه در اولين خطابهء ولايتعهدش خواند به نظر من خيلى عجيب و با ارزش است . آن مجلس عظيم را مأمون تشكيل مىدهد و تمام سران مملكتى از وزرا و سران سپاه و شخصيتها را دعوت مىكند و همه با لباسهاى سبز - كه شعارى بود كه آن وقت مقرر كردند - شركت مىكنند « 1 » . اول كسى را كه دستور داد بيايد با حضرت رضا به عنوان ولايتعهد بيعت كند پسرش عباس بن مأمون بود كه ظاهرا قبلًا وليعهد يا نامزد ولايتعهد بود ؛ و بعد ديگران يك يك آمدند و بيعت كردند . سپس شعرا و خطبا آمدند و شعرهاى بسيار عالى خواندند و خطابه‌هاى بسيار غرّا انشاء كردند . بعد قرار شد خود حضرت خطابه‌اى بخواند . حضرت برخاست و در يك سطر و نيم فقط ، صحبت كرد كه جملاتش در واقع ايراد به تمام كارهاى آنها بود . مضمونش اين است : « ما ( يعنى ما اهل بيت ، ما ائمه ) حقى داريم بر شما مردم به اينكه ولىّ امر شما باشيم : معنايش اين است كه اين حق اصلا مال ما هست و چيزى نيست كه مأمون بخواهد به ما واگذار كند . و شما در عهدهء ما حقى داريد . حق شما اين است كه ما شما را اداره كنيم . و هرگاه شما حق ما را به ما داديد - يعنى هر وقت شما ما را به عنوان خليفه پذيرفتيد - بر ما لازم مىشود كه آن وظيفهء خودمان را دربارهء شما انجام دهيم ، و السلام » « 2 » . دو كلمه : « ما حقى داريم و آن خلافت است ، شما حقى داريد به عنوان مردمى كه خليفه بايد آنها را اداره كند ؛ شما مردم بايد حق ما را به ما بدهيد ، و اگر شما حق ما را به ما بدهيد ما هم در مقابل شما وظيفه‌اى داريم كه بايد انجام دهيم ، و وظيفهء خودمان را انجام مىدهيم . » نه تشكرى از مأمون و نه حرف ديگرى ، و بلكه مضمون بر خلاف روح جلسهء ولايتعهدى است . بعد هم اين جريان همين‌طور ادامه پيدا مىكند ، حضرت رضا يك وليعهد به اصطلاح تشريفاتى است كه حاضر نيست در كارها مداخله كند و در يك مواردى هم كه اجباراً مداخله مىكند به شكلى مداخله مىكند كه منظور مأمون تأمين نمىشود ؛ مثل همان قضيهء نماز عيد خواندن كه مأمون مىفرستد نزد حضرت و حضرت مىگويد : ما با تو قرار داريم

--> ( 1 ) . البته اينكه لباس سبز چرا ، بعضى مىگويند اين ، تدبير فضل بن سهل بود ، زيرا شعار خود عباسيها لباس سياه بود ، فضل از آن روز دستور داد كه همه با لباس سبز بيايند ؛ و گفته‌اند در اين تدبير ، روح زردشتيگرى وجود داشت و رنگ سبز شعار مجوسيها بود . ولى من نمىدانم اين سخن چقدر اساس دارد . ( 2 ) . [ در بحار الأنوار ، ج 49 / ص 146 عبارت چنين است : لنا عليكم حقّ برسول اللَّه 9 ، و لكم علينا حقّ به ، فاذا انتم ادّيتم الينا ذلك وجب علينا الحقّ لكم . ]