نگرفتند يا بعضى از آنها از تصميم اكثريت تمرد كردند ابو طلحهء انصارى مأمور است كه گردنشان را بزند . » خواست بگويد الآن تو در آن وضع هستى كه جدت على در آن وضع بود ، من هم در آن وضعى هستم كه عمر بود . تو از جدت پيروى كن و در اين كار شركت نما . در اين جمله تلويحاً اين معنا بود كه جدت على با اينكه خلافت را از خودش مىدانست چرا در كار شورا شركت كرد ؟ اينكه در كار شورا شركت كرد يعنى آمد آنجا تبادل نظر كند كه آيا خلافت را به اين بدهيم يا به آن ؟ و اين خودش يك نوع تنزلى بود از جد شما على بن ابى طالب كه نيامد سرسختى كند و بگويد شورا يعنى چه ؟ ! خلافت مال من است ، اگر همه‌تان كنار مىرويد برويد تا من خودم خليفه باشم ، اگر نه ، من در شورا شركت نمىكنم . اينكه در شورا شركت كرد معنايش اين است كه از حق مسلّم و قطعى خود صرف نظر كرد و خود را جزء اهل شورا قرار داد . تو الآن وضعت در اينجا نظير وضع على بن ابى طالب است . اين ، جنبهء استدلال قضيه بود . اما جنبهء تهديدش : عمر خليفه‌اى بود كه كارهايش براى عصر و زمان تقريباً سند شمرده مىشد . مأمون خواست بگويد اگر من تصميم شديدى بگيرم جامعه از من مىپذيرد ، مىگويند او همان تصميمى را گرفت كه خليفهء دوم گرفت ؛ او گفت مصلحت مسلمين شوراست و اگر كسى از آن تخلف كند گردنش را بزنيد ، من هم به حكم اينكه خليفه هستم چنين فرمانى را مىدهم ، مىگويم مصلحت مسلمين اين است كه على بن موسى ولايتعهد را بپذيرد ، اگر تخلف كند ، به حكم اينكه خليفه هستم گردنش را مىزنم . استدلال را با تهديد مخلوط كرد . پس يكى ديگر از مسلمات تاريخ اين مسأله است كه حضرت رضا [ از قبول ولايتعهد مأمون ] امتناع كرده است ولى بعد با تهديد به قتل پذيرفته است . مسألهء سوم كه اين هم جزء قطعيات و مسلمات است اين است كه امام از اول با مأمون شرط كرد كه من در كارها مداخله نكنم ، يعنى عملا جزء دستگاه نباشم ، حالا اسم مىخواهد ولايتعهد باشد ، باشد ، سكّه به نام من مىخواهند بزنند ، بزنند ، خطبه به نام مىخواهند بخوانند ، بخوانند ، ولى در كارها عملا مرا شريك نكن ؛ كارى را عملا به عهدهء من نگذار ، نه در كار قضا و دادگسترى دخالتى داشته باشم ، نه در عزل و نصبها و نه در هيچ كار ديگرى « 1 » . در همان مراسم تشريفاتى نيز امام طورى رفتار كرد كه آن

--> ( 1 ) . در واقع امام نمىخواست جزء دستگاه مأمونى قرار گيرد به طورى كه به اين دستگاه بچسبد .