درسهاى آموزندهء قيام حسينى حسين بن على در سخنان و خطابه‌هاى خودش ، آنجا كه از امر به معروف و نهى از منكر صحبت مىكند ، همواره صحبتش اين است : « وَ عَلَى الْاسْلامِ السَّلامُ اذْ قَدْ بُلِيَتِ الْامَّةُ بِراعٍ مِثْلِ يَزيدَ » « 1 » ، « انّى لَمْ اخْرُجْ اشِراً وَ لا بَطِراً وَ لا مُفْسِداً وَ لا ظالِماً وَ انَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاصْلاحِ فى امَّةِ جَدّى » « 2 » . بعد از بيست سى سال كه اين حرفها فراموش شده بود ، حسين بن على به نام يك نفر مصلح و اصلاح طلب كه بايد در امت اسلام اصلاح ايجاد كرد ، قيام كرد و به مردم عشق و ايده‌آل داد . ركن اول حماسهء زنده شدن يك قوم همين است . ملتى شخصيت دارد كه حس استغنا و بىنيازى در او باشد . اينهاست درسهاى آموزنده‌اى كه از قيام حسين بن على بايد آموخت . او حس استغنا و بىنيازى به مردم داد . روزى كه مىخواهد از مكه حركت كند ، يك ذرّه قيام خودش را مشروط نمىكند و اين‌طور مىفرمايد : « خُطَّ الْمَوْتُ عَلى وُلْدِ آدَمَ » و در آخر خطبه مىفرمايد : « فَمَنْ كَانَ فينا باذِلًا مُهْجَتَهُ مُوَطِّناً عَلى لِقاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ ، فَلْيَرْحَلْ مَعَنا فَانَّنى راحِلٌ مُصْبِحاً انْ شاءَ اللَّهُ تَعالى » « 3 » من فردا صبح حركت مىكنم ؛ هركس كه آمادهء جانبازى است و حاضر است خون قلب خودش را در راه ما بريزد و تصميم به ملاقات حق گرفته است ، فردا صبح حركت كند كه من رفتم . ديگر بيش از اين حرفى نيست . اين مقدار استغنا قطعاً در دنيا نظير ندارد . از اين بالاتر شب عاشوراست كه اصحاب و اهل بيتش را جمع مىكند و از آنها تمجيد و تشكر مىكند . بعد به آنها مىگويد : بدانيد از همهء شما متشكر و ممنونم ، ولى بدانيد كه دشمنان با شما كارى ندارند و اگر بخواهيد برويد مانع شما نمىشوند ؛ من هم از نظر شخص خودم كه با من بيعت كرده‌ايد بيعت خودم را از دوش شما برداشتم و محظور بيعت هم با من نداريد ، هركس مىخواهد برود آزاد است . حسين عليه السلام از اهل بيت و اصحابى كه دربارهء آنها گفته است كه اهل بيتى بهتر و باوفاتر از اينها سراغ ندارم ، اين مقدار استغنا نشان مىدهد و هرگز سخنانى از اين قبيل كه من را تنها نگذاريد ، من غريبم ، مظلومم ، بيچاره‌ام ، نمىگويد . البته تكليف دين خدا را برنمىدارد ؛ لذا با افراد كه اتمام حجت مىكرد ، اگر در آنها تمايل به ماندن نمىديد به آنها مىگفت از اين صحنه دور بشويد زيرا من نمىخواهم شما به عذاب الهى گرفتار شويد ، چون اگر

--> ( 1 ) . اللهوف ، ص 11 . ( 2 ) . مقتل الحسين مقرم ، ص 156 . ( 3 ) . بحار الأنوار ، ج 44 / ص 366 .