مرتضى مطهرى

44

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

كليد شخصيت افراد روانشناسها ، خصوصاً كسانى كه بيوگرافى مىنويسند ، كوشش مىكنند براى روحيه‌ها يك كليد شخصيت پيدا كنند . مىگويند شخصيت هركس يك كليد معين دارد ؛ اگر آن را پيدا كنيد سراسر زندگى او را مىتوانيد توجيه كنيد . البته به دست آوردن كليد شخصيت افراد خيلى مشكل است ، خصوصاً شخصيتهاى خيلى بزرگ . عباس محمود عَقّاد ، دانشمند متفكر مصرى ، كتابى نوشته به نام « عبقريّة الامام » و در اين كتاب اظهار نظر مىكند كه من كليد شخصيت على را در فروسيّت جستجو و پيدا كردم . على مردى است كه در سراسر زندگىاش ( چه در ميدان جنگ ، چه در محيط خانواده ، چه در محراب عبادت ، چه در مسند حكومت و در هر جايى ) روح مردانگى وجود دارد . « فروسيّت » يعنى مردانگى ، و مردانگى ما فوق شجاعت است . او مىگويد كليد شخصيت على مردانگى است . ملّاى رومى حدود هفتصد سال قبل از او به اين نكته پى برده بوده است كه در على چيزى بالاتر از شجاعت وجود دارد . در آن داستان معروف ، وقتى على عليه السلام دشمنش را به زمين زد و خواست او را بكشد ، آن مرد آب دهان خود را به صورت على انداخت و على در آن لحظه او را نكشت و برخاست و قدم زد و بعد كه آمد سر او را ببرد ، آن مرد سؤال كرد : چرا اول مرا نكشتى ؟ گفت : چون من تحت تأثير غضب خودم قرار گرفتم و نمىخواستم دستم حركت كند درحالىكه خشم خودم هم تأثير داشته باشد ، بلكه مىخواستم تو را در راه رضاى خدا و هدفهاى كلى خلقت كشته باشم . مولوى اين داستان را خيلى عالى به نظم درآورده است . اين نظم دو بيت دارد كه به نظر من بهتر از اين در مدح على گفته نشده است . مىگويد : تو ترازوى احد خو بوده‌اى * بل زبانهء هر ترازو بوده‌اى در شجاعت شير ربّانيستى * در مروّت خود كه داند كيستى در بيت دومش كه مورد نظر من است مىگويد : در شجاعت ، تو اسد اللَّه هستى اما در مروّت و مردانگى كه ما فوق شجاعت است هيچ كس نمىتواند تو را توصيف كند ، تو ما فوق توصيف هستى . اين مرد مصرى هم به اينجا رسيده است كه به عقيدهء او كليد شخصيت على مروّت ، مروءت و فروسيّت است .