استاد : جواب اين سؤال را داديم . اگر موانعى كه قرآن براى قبول ايمان ذكر مىكند تنها استضعافگرى باشد ، مطلب همين است كه شما مىگوييد . ولى قرآن موانعى ذكر مىكند كه يكى از آنها استضعافگرى است . مثلًا گفتيم كه خود جهالت و عادت و تقليد يك مانع بزرگى است . ممكن است كه كسى مستضعف باشد و در عين حال دعوت انبيا را به علت موانع ديگر نپذيرد . البته در ميان مانعها شك ندارد كه مانع استضعافگرى قويترين مانعهاست . آيهء استضعاف اولين آيه [ آيات ] اول سورهء قصص است : اعوذُ باللَّه من الشّيطان الرّجيم . بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم . طسم . تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ . نَتْلُوا عَلَيْكَ مِنْ نَبَإِ مُوسى وَ فِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ « 1 » . اين خبر و اين داستان را ( داستان موسى و فرعون ) براى مردم مؤمن تلاوت مىكنيم ( براى اينكه درس بگيرند ) . إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً فرعون در زمين ( مقصود منطقهء خودش است ) « 2 » برترى جست ؛ علوّ در ارض پيدا كرد ( علوّ در ارض - كه در قرآن در جاى ديگر هم آمده - يعنى همان حالت برترى جويى ) ، خواست بر ديگران تفوّق و برترى داشته باشد . وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً و مردم را فرقه فرقه ، دسته دسته و گروه گروه كرد : يك گروه همان افرادى كه دور و بر خودش بودند و همه چيز به آنها مىداد ، و گروه ديگر آن كسانى كه آنها را استضعاف كرده بود . يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ گروهى از آنها را خوار مىكرد . معناى « استضعاف » چيست ؟ ممكن است كسى بگويد كه « يَسْتَضْعِفُ » يعنى خوار مىشمرد ، تحقير مىكرد ، كه يك حالت روانى مىشود . مثل كسى كه ديگران را كوچك مىشمارد . ولى معنى استضعاف تنها اين نيست كه يك امر ذهنى باشد : خوار مىشمرد ؛ بلكه خوار مىكرد ، ضعيف نگه مىداشت . مفسرين قديم از قبيل صاحب كشّاف و صاحب مجمع البيان كه تفسيرهايشان مخصوصاً از نظر ادبيّت سند است استضعاف را در هر جاى قرآن بوده همان استذلال معنى كرده‌اند : مردم را خوار مىكرد ، ضعيف مىكرد ، زبون مىكرد . حتى آياتى در قرآن هست كه اول به نظر نمىرسد كه استضعاف در آن آيات به معناى استذلال باشد ولى بعد كه انسان خوب دقت مىكند مىبيند آنجا هم از همين قبيل است . يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ كه مقصود بنى اسرائيل است : پسرانشان را سرمى بريد ( چون سرباز از ميان مردها درست مىشود ) و زنهايشان را زنده نگه مىداشت براى اينكه نمىخواست كه

--> ( 1 ) قصص / 1 - 3 . ( 2 ) در هر جاى قرآن اين تعبير آمده چنين گفته‌اند . « در زمين » به اعتبار همان قسمتى است كه خودش بوده .