تاريخ » مىناميم . البته اين اصطلاح را ما به كار مىبريم ، ديگران ميان تاريخ علمى و فلسفهء تاريخ فرق نگذاشته‌اند در صورتى كه بايد فرق گذاشته شود . از اين سه علم ، دربارهء اوّلى همان مقدارى كه بحث كرديم كافى است ولى دربارهء تاريخ علمى و دربارهء آنچه كه فلسفهء تاريخ ناميديم بايد از نظر آيات قرآن بحث كنيم ، ببينيم كه آيا در آيات قرآن راجع به بودن جامعه‌ها به‌طور كلى بحثهايى هست يا نيست ، و راجع به شدن جامعه‌ها بحثى هست يا نيست . آن بحث اختلافى كه گفتيم ، به بحث شدنِ جامعه‌ها مربوط مىشود .