تركيب جامعه بحثهاى ما از اين به بعد شكل ديگرى خواهد داشت . در واقع بحثهاى گذشتهء ما يك مقدار مقدمه‌اى بود براى ورود در اين بحث . در واقع هدف ما بيان فلسفهء تاريخ در قرآن بود ولى تا نسبت به خود اين مسئله از جنبهء علمى و فلسفى روشن نمىشديم وارد بحث قرآنى شدن براى ما البته سودمند بود ولى زياد سودمند نبود . حالا بهتر مىتوانيم بحثهاى قرآنى را مورد تأمل و تعمق و تدبر قرار بدهيم . ما در اينجا بحث خودمان را به دو قسمت تقسيم مىكنيم : يكى بحث جامعه و ديگر بحث تاريخ . بحث جامعه را بر بحث تاريخ مقدّم مىداريم . در بحث جامعه آن مسائلى كه از نظر قرآن بايد مشخص بشود چندين مسئله است كه مخصوصاً در تفسير الميزان در جاهاى متعدد مطرح شده است و بالاخص در جزء چهارم ، ذيل آخرين آيهء سورهء آل عمران يك بحث تقريباً چهل و پنج صفحه‌اى دارند . البته بحثهاى ايشان به‌طور كلى در عين اينكه داراى نكات تازهء فراوان و ابتكارى و عميقى است ولى شايد آن نظم لازم را كه بايد داشته باشد ندارد . اينجا البته خيلى بىنظم و گنگ نيست ولى باز هم احتياج به توضيح و نيز اضافات دارد . ما بدون اينكه بخواهيم با اين ترتيب و تنها بحثهاى ايشان را مطرح كرده باشيم ، با يك سبك مستقل و جديدى وارد مىشويم ولى از همه بيشتر شايد از اينجا بهره گيرى كنيم و اين قسمتها را آقايان مطالعه كنند ، آنهايى كه با عربى آشنا هستند خود متن عربى را و آنهايى كه آشنا نيستند ترجمه‌هاى فارسى ، اگرچه من شخصاً نمىدانم اين ترجمه‌هاى فارسى چگونه است ولى على القاعده بايد خوب باشد .