بكند ( استعداد تجارت دارد ولى پول به قدر كافى ندارد ، استعداد كشاورزى دارد پول به قدر كافى ندارد ، استعداد كارخانه داير كردن دارد پول ندارد ) بانك مىآيد از همين پولهاى كوچكِ هزار تومان دو هزار تومانى كه اينجا جمع كرده ، پانصد هزار تومان ، يك ميليون تومان در اختيار شخصى قرار مىدهد و به او مىگويد كه تو طرحت را بده برو با اين كار كشاورزى كن يا كار صنعتى بكن . اين سبب مىشود كه سرمايه‌ها به صورت جزء جزء جمع بشود بعد به صورت يك كل يك قدرت اقتصادى تشكيل بدهد و يك كار بزرگ انجام بشود . بنابراين بانك مىتواند خدمت بكند . البته مىدانيم به اين [ استدلال ] جواب داده‌اند كه : در اينكه اين امر ، امر لازمى است كه سرمايه‌هاى كوچك به جريان بيفتد بحثى نيست ولى آيا به جريان افتادن سرمايه‌هاى كوچك راهش منحصر به همين صورتى است كه بانك عمل مىكند يعنى صورت ربوى كه به عنوان قرض از اين بگيرد و به عنوان قرض هم به آن بدهد ؟ يا اينكه نه ، راه ديگر هم دارد كه بهتر از اين هم هست . راه ربوى راهى است كه فقط بانك در اين ميان استفادهء كامل مىبرد ولى راه غير ربوى هم در اينجا وجود دارد كه حالا بحث بانك فعلًا مطرح نيست « 1 » . آنوقت اينها مىگويند بانكهاى بزرگ - مثل اين بانكهاى بين المللى كه الآن وجود دارد - به وجود مىآيد و سرمايه‌هاى بانكى با سرمايه‌هاى صنعتى با همديگر تركيب مىشوند و يك قدرت خيلى بزرگى را در دنيا به وجود مىآورند و بعد اساساً اينها فقط دنيا را بايد تصاحب كنند ، ديگر يك مملكت و دو مملكت براى اينها كافى نيست . حال امثال لنين مىخواهند قضيه را به آنجا منتهى كنند [ كه امپرياليسم از اين طريق از پا درمىآيد . ] ماركس در اين زمينه صحبتى نكرده . گاهى از ماركس و انگلس در زمينهء امپرياليسم هم نقل مىكنند ولى آنچه كه نقل مىكنند همان حرفهايى است كه در زمينهء كاپيتاليسم گفته‌اند ، در اينجا همان حرف را مىآورند تعميم مىدهند و الّا آنها براى خصوص امپرياليسم چيزى نگفته‌اند . كاپيتاليسم را مىگفتند به آن صورت از پا درمىآيد كه از پا هم در نيامد . جنگ ميان امپرياليستها حالا امپرياليسم به چه شكل از پا درمىآيد ؟ اينها به نظر من نتوانسته‌اند يك فرمولى ارائه بدهند كه بالجبر و بالضروره امپرياليسم از پا در بيايد . دليلش هم اين است كه از پا درنيامده و از وقتى امپرياليسم شده خودش را امپرياليسم حفظ كرده است . مىگويند همين قدر كه امپرياليسم پايش را

--> ( 1 ) [ علاقه مندان مىتوانند به كتاب مسئلهء ربا اثر استاد شهيد مراجعه نمايند . ]