نيست يعنى وجدان بشر را ساختهء اوضاع و شرايط اقتصادى و در واقع انعكاس آن شرايط و اوضاع مىداند ، بنابراين وضع عمومى زندگى مادى است كه وجدان همهء افراد و از آن جمله نوابغ را در يك جهت خاص مىسازد . نقش نوابغ فقط اين است كه آنها مظهر خواهند بود . فرق است ميان اينكه كسى مظهر ارادهء يك ملت باشد « 1 » [ و اينكه او رهبر و به حركت درآورندهء آن ملت باشد . ] نظريهء قهرمانان با اين نظريه صد درصد تناقض دارد . نقش قهرمانان از ديدگاه اين نظريه را بعد كه نظريهء توجيه اقتصادى تاريخ مطرح شد بيان مىكنيم .

--> ( 1 ) در واقع به منزلهء سَمبُل مىشود ؛ يعنى قومى ، ملتى دارد حركتى را انجام مىدهد ؛ يك فرد ، شاخص‌تر از ديگران است و او در همان جهت حركتى است كه ديگران دارند ، نه اينكه او اينها را به حركت درآورده بلكه اين حركت وجود دارد ، منتها او نمايانگر آنهاست . ديگران ديده نمىشوند ، او ديده مىشود و الّا او هم يكى از آنهاست .