حال قسمتهايى را برايتان مىخوانيم . همين است كه عرض كرديم ولى در عين حال مىخوانيم ، نقدهايى هم در ضمن هست كه عرض مىكنيم . عمده بحثى كه در دورهء برده دارى هست يكى مسئلهء دولت است و ديگر مسئلهء مذهب . اينها مسئلهء دولت و مسئلهء مذهب را در دورهء برده دارى مطرح مىكنند ، چون به عقيدهء اينها در دورهء برده دارى است كه مالكيت اختصاصى به وجود مىآيد و اين مالكيت اختصاصى زيربناى پيدايش دولت و مذهب است . دولت يك نيروى مادى اجرايى براى حفظ حريم همين مالكيت اختصاصى است و مذهب هم - از نظر اينها - يك دستگاه فكرى و روحى و معنوى است باز براى تأمين و حفظ حريم همين مالكيت اختصاصى . دربارهء اينها بعداً بيشتر بحث مىكنيم . ابتدا كيفيت انتقال از دورهء اول به دورهء ثانى را بيان مىكند : در اشتراك اوليه ملاحظه شد كه چگونه ابزار ساده و مختصر توليدى باعث ايجاد روابط اجتماعى مخصوص يعنى مالكيت اشتراكى توليد و محصول گرديدند . ولى به طورى كه مىدانيم قواى توليدى ثابت نمىماند و تغيير مىكند و تكامل مىيابد و تغييرات تدريجى آن باعث تغيير ناگهانى روابط مالكيت موجود مىگردد و در تحت تأثير همين ترقى وسايل توليد است كه روابط اجتماع اشتراكى اوليه متلاشى مىگردد . در اثر تقسيم كار اوليه به چوپانى و زراعتى كم كم كار مبادله بالا گرفت « 1 » . اصولًا مبادله هنگامى ظاهر مىشود كه توليدكنندگان مازاد مصرفى داشته باشند و اين مازاد مصرف را مبادله نمايند . ساده بودن ابزار ملاك اشتراك نيست مطلب تازه‌اى نيست ، همان است كه مكرر گفته‌اند . در اينجا اين سؤال مطرح است كه چه رابطه‌اى مىتواند ميان ابزار ساده و اشتراكيت باشد ؟ صرف ساده بودن ابزار ملاك اشتراكيت نمىشود . خوب ، ابزار ساده باشد مالكيت هم اختصاصى و انفرادى باشد ؛ اين شخص ابزار ساده‌اش را به نفع خودش به كار ببرد ، آن هم به نفع خودش . سادگى ملاك اشتراكيت نيست . چند چيز ديگر مىتواند ملاك باشد كه بعضى از آنها را خود اينها قبلًا گفتند . يكى اينكه توليدْ اشتراكى باشد . اين يك حرفى است . اگر ما فرض را بر اين بگذاريم كه در دورهء اشتراكيه توليدْ اشتراكى بوده است ، مىتواند ملاك اشتراكيت هم باشد . از باب اينكه افراد قدرت نداشتند به تنهايى توليد كنند ، مثلًا وقتى مىخواستند يك حيوان را شكار كنند كار يك فرد نبود ، همه بايد دور همديگر جمع بشوند سنگ پرانى كنند و

--> ( 1 ) نمىگويد مبادله نبود ، مىگويد بالا گرفت .