برادروار زندگى كنند ، اين در يك حدِ ناقصتر است از آنجايى كه چنين زندگى نكنند ، يعنى برادروار زندگى نكردن كاملتر است از برادروار زندگى كردن . - پيچيده‌تر است . استاد : نه ، كاملتر يعنى بهتر زندگى را پيش مىبرد . - ممكن است اينها بپذيرند كه اين مقدمهء يك سوسياليسم بعدى است ( خندهء استاد و حضار ) . استاد : همان سوسياليسم چرا بايد دوام پيدا نكند ، همين‌طور ابزار توليد تكامل پيدا بكند ، هيچ مالكيت اختصاصى هم پيدا نشود ؟ آخر چرا آن مانع كار باشد ؟ آنها بگويند مقدمه است ، ولى بالاخره بايد قبول كنند كه اين فعلًا مانع است ، اين مانع را بايد از جلو راه برداشت . - تعبير ديگر برادروار بودن عواطف است . آنها كه عواطف را قبول ندارند . استاد : آيا قبول دارند كه مساوى بودند ، اشتراك داشتند ، همه كار مىكردند ، همه برابر يكديگر بودند ، همه برادروار [ زندگى مىكردند ، حال ] منشأ برادرى را هرچه مىخواهيد بدانيد . من مىگويم اين چه مانعيتى دارد ؟ شما مثلًا اين‌طور بگوييد : مالكيت فردى ابزار توليد در سرمايه دارى با رشد روزافزون ماشين جور درنمى آيد ، چطور ؟ مكانيسم آن را هم بيان مىكنند : براى اينكه اين ماشين بايد روز به روز بر محصولش افزوده بشود ، چون دائماً توليد مىكند بايد دائماً به مصرف برسد ، سرمايه‌دار مجبور است ( حرفهايى كه دروغ از آب درآمد ) روز به روز بر كار كارگر بيفزايد و از مزد كارگر هم كم بكند براى اينكه اگر نكند دچار بحران مىشود . اين كار را مىكند ولى از طرف ديگر با انقلاب كارگرى مواجه مىشود . مىگوييد شما در دورهء اشتراك اوليه چطور مىتوانيد يك چنين بيانى داشته باشيد ؟ مسلّم در اينجا چنين بيانى ندارند . دورهء اشتراك اوليه و دولت مسئلهء ديگر مسئلهء دولت است . مىگويند در آن وقت دولت به معنى حكومت وجود نداشت ، حداكثر فقط رسوم و عاداتى بود كه در ميان مردم موجود بود ، چرا ؟ براى اينكه اصلًا دولت مولود