3 توليد در قسمتهاى گذشته كه دربارهء توليد بحث مىكرديم ، قواى توليد و همچنين وسائل توليد ، موضوع توليد ، روابط توليدى ، وجه توليد ، همهء اينها تعريف شد و ضمناً نقش توليد در تاريخ از نظر اين مكتب مشخص شد و باز دقيقاً معلوم شد كه « وجه توليد » و در يك اصطلاح ديگر ساخت اقتصادى يا نهاد اقتصادى جامعه شامل دو قسمت است : ابزار توليد و روابط توليدى . از ايندو ابزار توليد به منزلهء زيربنا براى روابط توليدى است و اگرچه به اين شكل تصريح نمىكنند ولى اين كاملًا مشخص است كه مطابق اين مكتب ، ابزار توليد سازنده و زيربناى روابط توليدى هستند و باز روابط توليدى به منزلهء اساس و زيربنا براى تأسيسات اجتماعى از قبيل قانون و حكومت و هنر و اخلاق و فلسفه و دين و مذهب و امثال اينهاست ، كه در واقع ساخت اجتماع از نظر اينها يك ساخت سه اشكوبه‌اى است‌گو اينكه هرگز اينچنين تفوّه نمىكنند . آنچه كه اينها به آن تفوّه مىكنند همين مقدار است ، گاهى تمام ساخت اقتصادى را كه هم شامل ابزار توليد و هم شامل روابط توليدى است يك چيز حساب مىكنند و تأسيسات اجتماعى را چيز ديگر ، آن وقت مىگويند وجه توليد يا ساخت اقتصادى جامعه زيربناست براى تأسيسات اجتماعى ؛ گاهى در خود « وجه توليد » تصريح مىكنند كه ابزار توليد سازندهء روابط توليدى است ؛ و گاهى تصريح مىكنند كه روابط توليدى اساس و بنيان تأسيسات اجتماعى است ، و به‌طور واضح و روشن نتيجه گيرى مىشود كه ساخت اجتماعى را بايد يك ساخت سه طبقه‌اى بدانيم ، ولى اينچنين تصريح نمىكنند . - مىتوانيم حتى به بيان ديگر ابزار توليد را زيربنا براى قواى توليد بدانيم ؟