[ مىدانيد ؟ ] باز ضد دوم به صورت يك قوهء جديد [ ظهور مىكند ] يعنى ماده‌اى است با قوهء جديد ، و باز ضد سوم و همين‌طور ، كه قائل به تكامل مىشويد . پس [ مسئلهء ] ماده [ و نيرو ] را چگونه حل مىكنيد ؟ مىگويد : « نيروى مرموز در عالم » . مقصود اين است كه بالاخره شما كه مىگوييد ضدى ضدى را نتيجه مىدهد ، ناچار براى ماده نيرويى قائل هستيد ؛ اين نيرو را چگونه توجيه مىكنيد ؟ بعد از طرف آنها جواب مىدهد ، مىگويد : مكتب ماركس از طرح اين سؤال خوددارى مىكند يا به عبارت بهتر مسئله را با همانند ساختن اين نيرو با خود ماده حل مىكند . ماديگرايى اين مكتب نيز در همين است . مى گويد يا بايد بگوييم [ مكتب ماركس در اينجا ] سكوت مىكند يا [ بايد بگوييم ] مىگويد كه عين اين [ امر ] در خود نيرو هم هست ، يعنى همان‌طور كه ماده ضد خودش را ايجاد مىكند ناچار بايد بگوييم نيرو هم ضد خودش را ايجاد مىكند ، يعنى تنها ماده نيست كه ضد خودش را ايجاد مىكند ، نيرو هم ضد خودش را ايجاد مىكند . پس در واقع دو جريان است ، يكى ميان ماده‌ها ، يكى ميان نيروها . ولى البته به اين تعبير غلط است ، چون ماده هم خودش مىشود نيرو . آن وقت ديگر نيرو غير از ماده نمىشود ، ماده مىشود عين نيرو . بگوييم ماده ماده را و نيرو نيرو را [ ايجاد مىكند . ] پس ماده هم خودش نيروست ، چون فرض اين است كه آن را ايجاد مىكند . اين [ سؤال ] را يك جواب اجمالى مىدهد ، مىگويد عين آنچه كه در باب ماده گفته است ، در باب نيرو هم همين حرف را مىزند . حال اينجا من يك مطلبى عرض مىكنم . خودش در عنوان فصل گفت : « قانون درونى ماديگرايى جدلى » . اين « درونى » ظاهراً [ مرتبط با ] كلمهء « ديناميك » است . - ديناميك يعنى تحرك . استاد : تحرك خود به خودى و درونى ، نه هر تحركى . اينها در اصطلاح خودشان حركت مكانيكى حركتى را مىگويند كه تابع يك علت بيرونى است و حركت ديناميكى حركتى را مىگويند كه تابع يك علت درونى است ، [ ناشى ] از علت درونى است . اينها مىگويند « درونى » ، مقصودشان همان خود به خودى است . بدون شك همان‌طور كه گفتم ماركسيسم اينجا سكوت كرده است ؛ يعنى اين مطلب از نظر ماركسيسم شكافته شده نيست كه در مسئلهء ماده و قوه چه مىگويد ؟ يا بايد بگويد ماده عين قوه است و قوه عين ماده . آيا چنين چيزى مىگويد و مىتواند بگويد ؟ يعنى نيروى جاذبه