وجود دارد ولى به حكم اينكه انسان هميشه بهتر را انتخاب مىكند آن را انتخاب مىكند . او مىگويد نه ، ابزار توليد هرطور باشد تشخيص تو را همان‌طور مىسازد ، اصلًا تو از خودت تشخيص ندارى كه انتخاب كنى ، او برايت انتخاب مىكند ، حتى تشخيص را هم او براى تو انتخاب مىكند . - در مورد ضرورت ناشى از انتخاب انسان آيا نمىشود گفت ممكن است باطل آنقدر از نظر تبليغات قدرت پيدا كند كه مثلًا در آن مثال اتوبان ، آن كه منافعى در آن جادهء قديم دارد آنقدر تبليغات كند كه كسى از آن اتوبان نرود ؟ استاد : احسنت . ممكن است اين كار بشود ولى براى يك مدت موقت نه براى هميشه . اين مسأله‌اى كه مىگويند همگان را براى هميشه نمىشود فريفت ، همين است و حرف درستى است ؛ يعنى يك نفر را براى يك عمر مىشود فريفت ، همگان را هم براى يك مدت موقت مىشود فريفت ، ولى همگان را براى هميشه نمىشود فريفت . فرض كنيد سيگار سرطانزا باشد . ممكن است آن سرمايه دارهايى كه از سيگار استفاده مىبرند كه اگر الآن اين مطلب اعلام شود اينها ورشكست مىشوند ، براى مدتى مثلًا به آن پزشكان پول بدهند يا به دولتها رشوه بدهند و نگذارند مردم متوجه شوند . اما آنها خودشان هم مىدانند كه اين كار براى هميشه ميسر نيست . مدتى [ وضعيت را به همان حال ] نگه مىدارند كه دست و پايشان را جمع كنند بعد دنبال كار و رشتهء ديگرى را بگيرند ، آنوقت اگر اعلام شد مانعى ندارد . نمىشود براى هميشه همگان را فريفت . اين خودش همان معناى نيروى حق است . آيهء ديگر . سورهء مائده ، آيهء 54 كه از اينها هم شايد صريحتر است . مىفرمايد : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ . مفسرين گفته‌اند « مَنْ » اينجا حالت جمع را دارد چون بعد مىگويد : يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ . اى اهل ايمان ! هر گروهى از شما كه از دين خودش برگردد با خود خيال نكنند كه ما كه از دين برگشتيم ديگر تمام شد . اگر از دين خود برگرديد خدا گروه ديگرى را در آينده خواهد آورد كه آن صفاتى را