دريانوردى و بازرگانى اسلام را به دورترين نقاط آسيا رسانيدند و از طريق تبليغ و ارشاد ، مردم را با دين مقدس اسلام آشنا ساختند . ايرانيان در كشورهاى غربى و شمال افريقا و قارهء اروپا و آسياى صغير نيز در ترويج دين اسلام سهم بسزايى دارند . پس از اينكه اهالى خراسان و نواحى شرقى ايران بر ضد خلافت ضد اسلامى امويان قيام كردند و بساط حكومت آنان را كه به نام اسلام بر مردم مسلمان حكومت مىكردند برانداختند و عباسيان بر اريكهء خلافت مستقر شدند ، تمام امور كشورى و لشكرى ممالك اسلام به دست ايرانيان مخصوصاً خراسانيان افتاد و اينان تمام مناصب سياسى دولت اسلامى را در شرق و غرب به دست گرفتند . در عصر مأمون هنگام مراجعت وى به عراق ، گروهى از اعيان و اشراف و رجال خراسان با وى همراهى كردند و در عراق ساكن شدند . مأمون چون از كارشكنى بعضى از افراد خاندان خود ناراحت بود تصميم گرفت مناصب دولتى را به ايرانيان بدهد . از اين رو گروهى از بزرگان ايران را به نواحى مصر و شمال افريقا فرستاد تا در آنجا مستقر شده راه نفوذ مخالفين را در آن مناطق بگيرند . مخصوصاً كه هنوز دولت امويان در اندلس وجود داشت و عباسيان از اين جهت همواره در ناراحتى به سر مىبردند و از نفوذ آنان جلوگيرى مىكردند . تحقيق و بررسى دربارهء اين خاندانهاى مهاجر كه اكثر از اهل نيشابور ، هرات ، بلخ ، بخارا و فَرغانه بودند ، نياز به نوشتن چند مجلد كتاب دارد و تشريح خدمات ايرانيان شمال افريقا در كتب تاريخ و تراجم رجال علم و ادب به تفصيل ذكر شده است . ما به‌طور اختصار فهرستى از فعاليتهاى ايرانيان را در دو قسمت يكى قبل از ورود دين اسلام به ايران و ديگر پس از گرايش آنها به اسلام ذيلًا مىنگاريم . اينك قسمت اول : ايرانيان در يمن . در اوان تولد حضرت رسول صلى الله عليه و آله گروهى ايرانى در يمن ، عدن ،