مرتضى مطهرى

505

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

آن است كه نظريهء اين علامهء نحرير آخرين سخن در باب توحيد است . ما ناچار بوديم خللهاى سخن او را آشكار سازيم » . از اين جمله‌ها مىتوان نفوذ فوق العادهء دوانى را در متأخرانش دريافت . در زمان علامهء دوانى در اثر صيت شهرت وى ، شيراز مركز ثقل علوم فلسفى بوده ؛ از خراسان و آذربايجان و كرمان و حتى از بغداد و روم و تركستان ، دانشجويان به شيراز رهسپار مىشده‌اند « 1 » . علامهء دوانى در سال 830 متولد شده و در سال 903 يا 908 درگذشته است . 3 . على بن محمد سمرقندى قوشجى ، معروف به ملاعلى قوشجى ، صاحب شرح معروف بر تجريد خواجه نصيرالدين طوسى . قوشجى هم متكلم بوده و هم رياضى دان . زيج الغ بيك را كه قاضى زادهء رومى ( استادش ) و غياث الدين جمشيد كاشانى ( نابغهء رياضى دان ) شروع كرده بودند و موفق به انجام آن نشده بودند ، قوشجى به امر الغ بيك بن شاهرخ بن امير تيمور - كه خود رياضى دانى ماهر و استاد قوشجى بود - به پايان رسانيد . به تبريز و عثمانى سفر كرده و در عثمانى اقامت كرده و در همان جا در سال 879 درگذشته است « 2 » . شرح قوشجى بر تجريد خواجه نصيرالدين طوسى از كتبى است كه همواره مورد توجه فضلا بوده و حواشى وتعليقات فراوان بر آن زده شده است . شرح قوشجى در تاريخ فلسفهء الهى نقش فعالى داشته است . طبقهء نوزدهم اين طبقه را شاگردان سيد صدرالدين دشتكى و علامهء دوانى تشكيل مىدهند : 1 . غياث الدين منصور دشتكىفرزند برومند سيدصدرالدين دشتكى . از اعاظم حكما به شمار مىرود . گويند در بيست سالگى از علوم زمان خود فارغ گشت . در زمان شاه طهماسب مدتى صدارت عظمى داشت و بعد استعفا داد و به شيراز برگشت . مدرسهء منصوريهء شيراز - كه هم اكنون باقى است - از تأسيسات اوست .

--> ( 1 ) . رجوع شود به كتاب شرح زندگانى جلال الدين دوانى ، تأليف آقاى على دوانى . ( 2 ) . ريحانة الادب ، ج 4 / ص 495 و 496 .