و اعداد عقول و افلاك و ترتيب مبدعات نوشته كه معشوق حكما بوده ولى از دست رفته است . تاريخ وفاتش دقيقاً معلوم نيست ، احتمالًا در حدود 450 بوده است « 1 » 2 . ابوالحسن بهمنياربن مرزبان آذربايجانى . مجوس بود و مسلمان شد . معروفترين شاگردان بوعلى است . شهرت بهمنيار يكى به واسطهء سؤالات فراوانى است كه از بوعلى كرده و بوعلى جواب داده است ( بيشتر كتاب مباحثات شيخ پاسخ به سؤالات بهمنيار است ) ، ديگر به واسطهء كتاب معروف التحصيل است كه مكرر در كتب فلسفه از آن ياد مىشود . صدرالمتألهين در اسفار چندين بار مطالبى از آن كتاب و دو نوبت از كتابى از او به نام البهجة و السعادة نقل كرده است . كتاب التحصيل اخيراً جزء نشريات دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى با تصحيح و تعليق اينجانب چاپ شد . بهمنيار در سال 458 درگذشته است . 3 . ابوعبيد عبد الواحد جوزجانى . شاگرد و مريد و وملازم بيست ساله يا بيست و پنج سالهء بوعلى . همان كسى است كه گزارش زندگى بوعلى را تكميل كرد . بوعلى به حفظ و نگهدارى آثار خود همت نمىگماشت ؛ در پيشامدهاى مختلف رساله‌هاى مختصر يا طولانى مىنوشت و به كسى مىداد بدون آنكه نسخه‌اى از آن نگهدارى كند . شايد محفوظ ماندن قسمتى از آثار شيخ مرهون همت ابوعبيد است . بخش رياضى كتاب نجات و كتاب دانشنامهء علايى وسيلهء او تكميل گرديده است « 2 » . از زندگى ابوعبيد بيش از اين اطلاعى نداريم . 4 . ابومنصور حسين بن طاهر بن زيلهء اصفهانى . بنا بر نقل تتمهء صوان الحكمه ، شفا ى شيخ را مختصر كرد و رسالهء « حى بن يقظان » او را شرح كرد و كتابى در موسيقى تأليف نمود و در فن موسيقى بىنظير بود و بعد از بيست و دو سال كه از وفات استادش مىگذشت ( يعنى در سال 450 ) درگذشت . ابن زيله از كسانى است كه احياناً مانند بهمنيار از شيخ سؤالاتى كرده و شيخ جواب داده است . گويند : « كتاب مباحثات در اصل سؤالاتى بوده از بهمنيار و كمى از ابن زيله و كمترى از ديگران » « 3 » بوعلى شاگردان ديگر نيز داشته است كه ما از ذكر آنها خوددارى مىكنيم . اما افراد ديگر اين طبقه كه شاگرد شيخ نبوده‌اند :

--> ( 1 ) . مقدمهء عبد الرحمن بدوى بر تعليقات ابن سينا ، ص 8 . ( 2 ) . جزوهء تكليفى آقاى سيدحسن احمدى علون آبادى در سال اول دورهء دكتراى دانشكدهء الهيات . ( 3 ) . عبد الرحمن بدوى ، ارسطو عندالعرب .