مرتضى مطهرى

479

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

علاقهء خاصى به اين زبان نشان مىدهد . مىگويد اگر مرا به عربى ناسزا گويند بيشتر دوست دارم از اينكه به برخى زبانهاى ديگر مرا بستايند . استادان او معلوم نيست جز يك نفر به نام ابونصر بن على بن عراقى كه ظاهراً همان ابونصر عراقى است كه در دربار خوارزمشاه بوده است و معلوم نيست كه ابوريحان شاگردانى داشته يا نداشته است . ابوريحان از كسانى است كه عمر نسبتاً طويل ( قريب هشتاد سال ) يافته و تمام وقتش وقف علم بوده است ؛ جز به علم به كار ديگر ( وزارت و غيره ) نپرداخته است . او در سال فقط دو روز تعطيل داشته است . ابوريحان و ابن سينا در حدود سال 400 در خوارزم با يكديگر ملاقات داشته‌اند . ابوريحان چند سالى از بوعلى بزرگسال‌تر بوده و در حدود هيجده سؤال در مسائل فلسفى و غيره - كه برخى از آنها اعتراض به ارسطوست - از بوعلى كرده است . بوعلى به آنها پاسخ گفته و تدريجاً كار اندكى به خشونت كشيده است « 1 » ، ولى اهل تحقيق مدعى هستند كه اين سؤالات بعد از رفتن بوعلى از خوارزم بوده است . ابوريحان در كتاب الاثارالباقية آنجا كه اشاره به برخى سؤالات خود از بوعلى مىكند ، از او به عنوان « الفتى الفاضل » ( جوان فاضل ) ياد مىنمايد . ابوريحان به مبانى اسلامى سخت معتقد و پابند بوده است . در نوشته‌هاى خود عموماً مانند يك مؤمن واقعى از دين مقدس اسلام ياد مىكند و به تناسب ، آيات كريمهء قرآن را مىآورد . او مخصوصاً احساسات ضد شعوبيگرى داشت و در برخى نوشته‌هاى خود سخت از شعوبيگرى اظهار تنفر مىنمايد « 2 » . ابوريحان به احتمال زياد شيعه بوده است . 3 . ابوعلى حسين بن عبد اللَّه ابن سينا ، اعجوبهء دهر و نادرهء روزگار . شناختنش يك عمر و شناساندنش كتابى بسيار قطور مىخواهد . خودش گزارش زندگى خود

--> ( 1 ) . اين بنده قسمتهاى فلسفى اين پرسشها را بعلاوهء برخى پرسشهاى ديگر كه احتمالًا آنها هم از ابوريحان است مورد بررسى قرار داده و در نشريه‌اى به نام بررسيهايى دربارهء ابوريحان بيرونى از طرف دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى چاپ شده است . ( 2 ) . براى به دست آوردن اطلاعى ولو اجمالى از كارهاى ابوريحان رجوع شود به كتاب بررسيهايى دربارهء ابوريحان بيرونى نشريهء دانشكدهء الهيات ، خصوصاً مقالهء آقاى مجتبى مينوى و به كتاب نظر متفكران اسلامى دربارهء طبيعت تأليف دكتر سيدحسين نصر .