مرتضى مطهرى
445
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
چهار امام اهل تسنن يكى ايرانى ، ديگرى عرب عدنانى ، ديگرى عرب قحطانى ، چهارمى ايرانى عرب نژاد است . همچنانكه قبلًا اشاره شد ، در طبقهء پيشوايان عدهء ديگر نيز بودهاند كه اكنون عملًا مذهبشان منسوخ است از قبيل محمد بن جرير طبرى متوفّى در سال 310 و داود بن على ظاهرى اصفهانى متوفاى 270 . داود بن على همان است كه مكتب ظاهرى را در فقه به وجود آورد . اين مكتب نوعى اخباريگرى و جمود است . ابن حزم اندلسى كه نژاد ايرانى دارد اما طرفدار امويهاست و خالى از يك نوع عداوت نسبت به اهل البيت نيست ، از نظر فقهى تابع داود بن على ظاهرى است . گروهى ديگر از فقهاى بزرگ اهل تسنن مىباشند كه بعضى صاحب مكتب و مذهب بودهاند و بعضى نه ، برخى ايرانىاند و برخى نه . ما براى اين كه معيارى از سهم ايرانيان در فقه اهل تسنن به دست داده باشيم عدهاى را نام مىبريم : 1 . محمد بن حسن شيبانى ، شاگرد ابوحنيفه ، از ملازمين هارون الرشيد و متوفّى در سال 189 . اين مرد اصلًا دمشقى است . در واسط عراق متولد شد و در سفرى كه با هارون به ايران مىآمد در رى درگذشت و همان جا دفن شد . 2 . ابويوسف ، شاگرد ديگر ابوحنيفه و قاضى القضاة مهدى و هادى و هارون ، و متوفّى در سال 192 . اين مرد ظاهراً نسب به انصار مدينه مىبرد . 3 . زفر بن الهذيل ، متوفّى در سال 158 . زفر عرب عدنانى است و از پيروان ابوحنيفه به شمار مىرود . 4 . ليث بن سعد اصفهانى ، فقيه مصر ، متوفّى در سال 175 . ليث از صاحبان مكاتب به شمار مىرود ، گواينكه گفته مىشود كه پيرو ابوحنيفه بوده است . 5 . عبد اللَّه بن مبارك مروزى . اهل مرو است . شاگرد ابوحنيفه و مالك و ثورى بوده و در سال 181 درگذشته است . 6 . اوزاعى ، ابو عمرو عبد الرحمن بن عمرو ، متوفاى 157 . شاگرد زهرى و عطاء بن ابى رباح بوده . ساكن شام بود و پيشواى مطلق شاميان شمرده مىشد . اوزاعى از فقهاى صاحب مكتب است . معلوم نيست عرب اصيل يمنى است و يا از اسراى يمن است . اينها معاريف فقهاى اهل تسنن مىباشند . غيرمعاريف از حد احصا خارج است . در ميان معاريف در طبقات مختلف افراد ايرانى و غيرايرانى فراوانند .