و جهاد و مبارزه مىكنند و متحمل رنج و محروميت مىشوند و بعداً نيز به وجدان جمعى آنان قوام و دوام بيشترى مىدهد و ميان ايشان علايق و روابط قلبى و يكپارچگى ملى ايجاد مىكند . عوامل وحدت وقتى به تمام دردهايى كه تا اين زمان موجب و موجد ملتها گرديده است رسيدگى و آنها را با هم مقايسه كنيم عامل مشتركى در آنها مىيابيم . آن زمان كه فيختهء فيلسوف با حرارت و شدت ناسيوناليسم آلمانى را اعلام مىكرد يا گاندى و گاريبالدى براى استقلال هند و ايتاليا مبارزه مىكردند يا مردم ويتنام و فلسطين براى درمان دردشان آزادى و استقلال را طلب مىكنند و آن زمان كه طبقه و جماعتى از يك ملت قيام و انقلاب مىكنند ، دو عنصر مشترك در همهء آنان وجود دارد و آن درد از ظلم و سيطرهء انسانها و مؤسسات انسانى و طلب نفى اين سيطره است . فيخته از سيطره و نفوذ سياسى و فرهنگى فرانسه مىخواست ملت آلمان را رها كند و گاندى از سيطرهء سياسى و فرهنگى و اقتصادى انگلستان ، و الجزاير از تجاوز فرانسه . پس عامل مشترك در همهء دردها و آرمانهاى ملى كه موجد ملتهاى جهان شده همين احساس و ارادهء نفى ظلم و طلب عدالت است . چرا در روزگار محروميتها و چشيدن طعم ظلم و تجاوز و استثمار و استعمار ، مليت به وجود مىآيد ؟ زيرا به روزگار گرفتاريها و محروميتها و ايام فقد عواطف و رحمتها و تلاش و مبارزه براى رهايى از اين وضع است كه آدمى خود و فطرت و حقيقت خود را كشف مىكند و ارزشها و فضايل انسانى براى او مطرح مىگردد . آدمى وقتى در برابر ظلم و جنايت و كفر و فساد قرار گرفت و از آنها رنج برد ، شوق عدالت و حقيقت در او بيدار مىشود ، و اينهاست كه جمع كننده است و صفت وحدت بخشيدن دارد . انسان آنچنان موجودى است كه در اعماق وجدان و درّاكهء خود عاشق عدالت و تقوا و حق است ، و اين عشق در هر زمان و مكانى به رنگى و به شكلى ظهور و بروز كرده است . بدين قرار چنين احساس مىشود كه عامل محروميت از تمتع يا حاكميت و محكوميت است كه مشخص كنندهء صف انسانها و مرز واقعى بين آنان است . تيبورمند ، نويسنده و محقق غربى نيز ملتهاى امروز جهان را به دو اردوگاه محرومين