مسلمين از آن شروع شد چه بود ؟ . نقطهء آغاز قرآن است . مسلمانان علوم خويش را از تحقيق و جستجو در معانى و مفاهيم آيات قرآن و سپس حديث آغاز كردند و لهذا نخستين شهرى كه جنب وجوش علمى در آن پيدا شد مدينه بود ، و نخستين مراكز علمى مسلمين مساجد بود و نخستين موضوعات علمى آنان مسائل مربوط به قرآن و سنت ، و نخستين معلم شخص رسول اكرم است . علم قرائت ، تفسير ، كلام ، حديث ، رجال ، لغت ، نحو ، صرف ، بلاغت و تاريخ و سيره كه جزء نخستين علوم اسلامى است ، به خاطر قرآن و سنت به وجود آمد . ادوارد براون مىگويد : « پروفسور دخويه ، عربى دان بزرگ در مقاله‌اى كه در موضوع طبرى و مورخين قديم عرب براى جلد 23 دائرة المعارف بريتانيكا نوشت ، به طرز قابل ستايش نشان داد چگونه مسير علوم مختلفه مخصوصاً تاريخ در جامعهء اسلامى به مناسبت قرآن شريف پيشرفت كرد و چگونه اين علوم در اطراف هستهء مركزى حكمت الهى تمركز يافت . علوم مربوط به زبان شناسى و لغت طبعاً در درجهء اول قرار داشت . همين كه خارجيان براى قبول اسلام هجوم آوردند احتياج فورى به صرف و نحو و لغت عرب احساس شد ، زيرا كلام اللَّه مجيد به زبان عربى نازل شده بود . براى شرح معانى كلمات نادر و غريب كه در قرآن آمده بود لازم شد اشعار قديم ( عرب ) را به قدر امكان گردآورند . . . براى درك معانى اين اشعار ضرورت علم الانساب و اطلاع از ايام و اخبار عرب عموماً محسوس گرديد . در تكميل احكامى كه در قرآن براى امور زندگانى نازل شده بود لازم شد از اصحاب و تابعين راجع به اقوال و افعال نبى در اوضاع و احوال مختلف سؤالاتى بشود و در نتيجه علم الحديث پديد آمد . براى تشخيص اعتبار احاديث لازم بود به متن و اسناد حديث وقوف حاصل شود . . . براى تحقيق حقيقت اسناد ، علم به تواريخ و سير و اوصاف و احوال اين اشخاص ضرورت داشت و اين امر باز به طريق ديگرى منجر به مطالعهء شرح زندگانى مشاهير رجال و تقاويم و ترتيب وقايع و علم ازمنه و اعصار گرديد . تاريخ عرب هم كافى نبود ؛ تواريخ همسايگان عرب على الخصوص ايرانيان و يونانيان و حميريان و حبشيان و غيره تا حدى