عراق يا سرزمينهاى غربى قصد خلفاى اسلام تحصيل جزيه و ازدياد درآمد و عمران بيت المال بوده است ، فاتحان شرقى جز ترويج دين و گسترش اسلام نظرى نداشتند . آقسرايى چنين مىنويسد : ارميانوس ملك الروم با صد و بيست هزار مرد قصد بلاد اسلام كرد و اول روى به « دانشمند » كه ملك نكيساروسيواس و توقات و ابلستان و غيره داشت نهاد . ملك دانشمند نزد ملوك اسلام كس فرستاد و آنان را به مقابله با لشكر كفر تشويق كرد و « قلج ارسلان » را وعده داد كه اگر پيروزى دست داد صدهزار دينار به او رساند و « ابلستان » به دو واگذارد . قلج ارسلان با ديگر ملوك آن جوانب جهت اهميت دين و حمايت اسلام به اتفاق جمعيت كرده و عزم غزاى كفار نمودند . بارى تعالى نصرت ارزانى داشت و ارميانوس بعد از محاربت و مقاتلت بسيار منهزم شد و از كفار اندك قومى خلاص يافتند . ملك دانشمند صدهزار درم به قلج ارسلان فرستاد و در تسليم « ابلستان » متوقف شد و چون قلج ارسلان اين نوع سخن استماع كرد صدهزار درم را باز پس فرستاد و گفت : من براى حمايت اسلام آمدم با حرب ، مرا به درم و دينار او احتياجى نيست . » « 1 » در همان كتاب راجع به فعاليتهاى نظامى مسلمين در هند مىنويسد : « در سال 43 هجرى براى اولين بار عبد اللَّه بن سوار عبدى كه از جانب عبد اللَّه بن عامربن كريز مأمور مرز « سند » بود ، به سرزمينهاى آن ناحيه حمله برد . در سال 44 مهلب بن ابى صفره بدانجا حمله برد و در سال 89 هجرى محمد بن قاسم در جنگى پادشاه سند را بكشت و با كشته شدن او سرزمين هند به تصرف مسلمانان درآمد . اما انتشار اسلام در معظم شبه قارهء هند نيز به وسيلهء ايرانيان بود . در اينجا باز به سندى تاريخى مراجعه مىكنيم . جرفادقانى در آغاز كار ناصرالدين سبكتكين نويسد : « پس روى به جهاد كفار و قمع اعداى دين آورد و ناحيت هندوستان كه

--> ( 1 ) . هزارهء شيخ طوسى ، ص 176 - 178 .