عوامل نشر اسلام را بررسى نماييم . اين كار اولًا از هدف اين كتاب بيرون است ، ثانياً وقت و فرصت و تتبع بيشترى مىخواهد . ما در اينجا نقش ايرانيان را كه نقش عمده است ، در نشر و تبليغ اسلام بررسى مىكنيم و همين مىتواند نمونهء خوبى از كيفيت نشر اسلام در جهان باشد . امروز طبق آمار و بررسيهاى مستند اخير ، جمعيت مسلمين در حدود نهصد ميليون تخمين زده مىشود و جمعيت ايران در حدود سى و پنج ميليون است « 1 » . همين مردمى كه خودشان در حال حاضر كمتر از چهل ميليون نفرند ، در اسلامِ نيمى از مسلمانان جهان سهم مهمى دارند ؛ يعنى لااقل يكى از مبادى و مقدمات اسلام آنها دعوتها و تبليغاتى است كه از ايران برخاسته است . نزديك يك سوم مسلمانان جهان در اندونزى و پاكستان و هندوستان زندگى مىكنند . چگونه شد كه مردم اين سرزمينها مسلمان شدند ؟ آيا ايرانيان در اسلام اين مناطق سهمى داشته‌اند ؟ از اندونزى آغاز مىكنيم : در كتاب رستاخيز اندونزى ، فصل مربوط به « دين در اندونزى » مىنويسد : « طلوع و نفوذ مذهب اسلام نيز به همان طريقى كه براى ساير مذاهب ( هندو ، بودايى ) بيان شد صورت گرفت . منتها اين بار به وسيلهء دو تاجر عرب ايرانى نژاد به نام عبد اللَّه عريف و برهان الدين ، شاگرد وى ، كه از بازرگانان مقيم كجرات ( واقع در جنوب غربى هندوستان ) بودند . بازرگانان مزبور كه به جنوب شرقى آسيا رفت و آمد مىكردند ، معارف و فرهنگ برجستهء اسلامى را در منطقهء عمل خود منتشر و توسعه دادند . » « 2 » ايضاً مىنويسد : « فعاليتهاى علنى مسلمين در سوماترا كه دامنهء فعاليت آن به جاوه و كاليمنتان كشيده شده بود منجر به اختلافات شديد بين مردم مسلمان و حكومت مذهبى بوداييها در قرون 13 و 14 ميلادى شد « 3 » كه بالأخره منجر به سقوط امپراطورى « موچوپاهيت » گرديد و اندونزى براى مدت يك قرن مركز تبليغات اسلامى در جنوب شرقى آسيا شناخته شد ، و اين بيشتر

--> ( 1 ) . [ آمار داده شده مربوط به زمان نگارش كتاب است . ] ( 2 ) . رستاخيز اندونزى ، ص 30 . ( 3 ) . از قرن هفتم تا قرن 14 ميلادى ، اكثريت مردم اندونزى بودايى بودند و حكومتشان حكومت مذهبى بودايى بود .