مبلغان مسيحى جنگهاى صدر اسلام را دستاويز قرار داده ، عامل نشر و توسعهء اسلام را زور و جبر معرفى مىكنند . اگر در جوهر يك دعوت دينى قدرت اقناع وجدانها وجود نداشته باشد محال است كه زور و جبر بتواند در مردم ايمان و علاقه و شور و احساسات به وجود آورد . آرى در صدر اسلام جنگهايى صورت گرفت و اسلام به حكم اينكه دينى است اجتماعى و تنها مسؤوليت سعادت فردى بشر را برعهده نگرفته است بلكه مسؤوليت سعادت جمعى بشر را نيز تعهد كرده است ، بعلاوه تفكيك سعادت فردى از سعادت جمعى و اصل « كار قيصر را به قيصر و كار خدا را به خدا وابگذار » را نادرست مىداند ، قانون جهاد را جزء دين قرار داد و عملى كرد ، اما بايد ديد هدف اسلام از جهاد چيست و مسلمين صدر اول با چه طبقه‌اى جنگيدند ؟ آن جنگها قدرت را از چه طبقه‌اى گرفت و چه طبقه‌اى را آزاد كرد ؟ . گذشته از همهء اينها ، مجاهدين اسلام به چه مناطقى رفتند ؟ و چه مناطق مسلمان نشين امروز هست كه جنگ و جهادى در آنجا صورت نگرفته ، و اكثر سرزمينهاى اسلامى و همچنين سرزمينهايى كه مسلمين به صورت اقليت در آنجا زندگى مىكنند ، پاى سربازان اسلامى به آنجا نرسيده است . نشر و توسعهء اسلام به‌طور طبيعى و عادى صورت گرفته است . در بخش اول كتاب دربارهء خود ايران شرح داديم كه چگونه ايرانيان تدريجاً ( خصوصاً در دورهء افول سيادت سياسى اعراب ) اسلام را پذيرفتند و زردشتيگرى در قرونى از اسلام شكست قطعى خورد كه ايران استقلال سياسى خويش را بازيافته بود و هيچ نيرويى نمىتوانست ايران را مجبور به ترك دين خود كند . مسألهء مهم در نشر دعوت اسلامى كه اسلام را از مسيحيت و مانويت و ساير دعوتهايى كه انتشار وسيع يا سريع داشته‌اند ممتاز مىكند ، اين است كه عوامل تبليغ اسلام تودهء مردم بوده‌اند نه يك دستگاه طويل و عريض تبليغاتى . توده‌هاى مردم صرفاً تحت تأثير انگيزه‌هاى وجدانى بدون آنكه بخواهند وظيفه‌اى را كه از طرف يك سازمان روحانى يا غير روحانى به آنها محول شده انجام دهند ، به نشر و تبليغ اسلام پرداخته‌اند ، و اين جهت است كه ارزش فوق العاده‌اى به انتشار اسلام مىدهد . در اين جهت اسلام بىرقيب است . ما نمىتوانيم در اينجا يك يك سرزمينهاى اسلامى را مطرح كنيم و كيفيت و