كارنامهء اسلام در ايران مطالعهء صفحات گذشته نشان داد آنگاه كه اسلام عزيز به كشور محبوب ما قدم گذاشت ، كشور ما در چه وضع و چه شرايط و احوال بسر مىبرد . اسلام از ايران چه گرفت و به ايران چه داد ؟ . به آنچه از مطالب گذشته به حافظه سپرده‌ايد مرورى بكنيد ؛ مىبينيد اولين چيزى كه اسلام از ايران گرفت ، تشتت افكار و عقايد مذهبى بود و به جاى آن وحدت عقيده برقرار كرد . اين كار براى اولين بار به وسيلهء اسلام در اين مرزوبوم صورت گرفت . مردم شرق و غرب و شمال و جنوب اين كشور كه برخى سامى و برخى آريايى بودند و زبانها و عقايد گوناگون داشتند و تا آن وقت رابط ميان آنها فقط زور و حكومت بود ، براى اولين بار به يك فلسفه گرويدند . فكر واحد ، آرمان واحد ، ايده آل واحد پيدا كردند ، احساسات برادرى ميان آنها پيدا شد . هرچند اين كار به تدريج در طول چهار قرن انجام گرفت ، ولى سرانجام صورت گرفت و از آن وقت تا كنون در حدود 98 درصد اين مردم چنين‌اند . رژيم موبدى با اينكه تقريباً مساوى همين مدت بر ايران حكومت كرد و همواره مىكوشيد وحدت عقيده بر اساس زردشتىگرى ايجاد كند موفق نشد ، ولى اسلام با آنكه حكومت و سيطرهء سياسى عرب پس از دو قرن از اين كشور رخت بر بست ، به حكم جاذبهء معنوى و