نظام اخلاقى اگر بخواهيم روحيه و درجهء اخلاق عمومى آن روز مردم ايران را بدانيم ، مدارك كافى و مستقيم در دست نداريم ، ولى از مجموعهء قرائن مىتوان به دست آورد كه روحيه و اخلاق عمومى چگونه بوده است . اخلاق و روحيه دو نوع است : طبيعى و اكتسابى . اخلاق طبيعى يك قوم عبارت است از خصايص نژادى و اقليمى آنها . وراثت و محيط طبيعى و جغرافيايى همچنانكه در خصوصيات جسمى افراد بشر از رنگ پوست و چشم و مو و خصوصيات اندام مؤثر است ، در خصوصيات روحى و مشخصات اخلاقى و روحى آنها نيز مؤثر است ، با اين تفاوت كه عامل نژادى يعنى وراثت در اثر اختلاطها و امتزاجها و ازدواجها و نقل و انتقال‌ها و مهاجرتها از بين مىرود و شكل ديگر پيدا مىكند اما عامل منطقه‌اى و جغرافيايى از يك ثبات نسبى برخوردار است . عاطفه و مهربانى ، خونگرمى ، مهمان نوازى ، تيزهوشى و سرعت انتقال ، آبرودارى و صورت را با سيلى سرخ نگه داشتن از خصايصى است كه ايرانيان در همهء دوره‌ها بدانها ستوده شده‌اند . اخلاق اكتسابى وابسته است به درجهء تمدن ، البته تمدن انسانى و معنوى نه صنعتى و فنى . اخلاق اكتسابى از طرفى وابسته است به نوع آموزش و پرورش و از طرف ديگر به نظامات اجتماعى و سنن و آداب حاكم بر اجتماع . تأثير عامل آموزش و پرورش تأثير مستقيم است و تأثير عامل محيط اجتماعى تأثير غيرمستقيم . قسمت مهمى از روحيه و اخلاق عمومى عكس العمل روحى افراد است در مقابل جرياناتى كه در محيط اجتماعى آنها مىگذرد و مخصوصاً سنن و قوانينى كه بر زندگى آنها حكومت مىكند . ايرانيان از نظر اخلاق طبيعى يعنى اخلاق وراثى و اقليمى مقام شايسته‌اى داشته‌اند . ايرانيان از قديم الايام به دارا بودن خصايص عالى ستوده شده‌اند . هرودوت مورخ معروف يونانى در قرن پنجم قبل از ميلاد كه اصلًا اهل آسياى صغير بوده و او را پدر تاريخ ناميده‌اند ، توصيف نسبتاً جامعى از مردم ايران آن روز كرده است . آنچه هرودوت نوشته مجموعه‌اى از زشتيها و زيباييهاست ، ولى مىتوان گفت