تا همين جا براى مدعاى ما كافى است . طالبين بيشتر مىتوانند به خود كتاب مانى و دين او مراجعه نمايند . ثنويت مزدكى دين مزدكى انشقاق و انشعابى از دين مانوى شمرده شده است . همهء خرافات مانوى در شريعت مزدكى با اندك تفاوت موجود است . كريستن سن مىگويد : « . . . درست دين كه شريعت بوندس - زردشت ( فسائى ) - و مزدك باشد در واقع اصلاحى در كيش مانى محسوب مىشده است و مثل كيش مانى اين آيين هم آغاز كلام را بحث در روابط اصلين قديمين ، يعنى نور و ظلمت قرار مىداد . تفاوت آن با عقايد مانى در اين بود كه مىگفت حركات ظلمت ، ارادى و از روى علم قبلى نبوده بلكه على العمياء برحسب صدفه و اتفاق جنبشى داشته است بر خلاف اصل نور كه حركاتش ارادى است . بنابراين اختلاط و آميزش تيرگى و روشنايى كه عالم محسوس مادى از آن پيدا شده ، بر خلاف تعاليم مانى نتيجهء نقشه و طرح مقدمى نبوده و برحسب تصادف وجود يافته است . پس در آيين مزدك برترى نور خيلى بيش از كيش مانى مؤكد بوده . . . » « 1 » آتش و پرستش يكى از مسائل مهم و قابل توجه دربارهء نظام فكرى و اعتقادى و عملى زردشتيان مقارن ظهور اسلام ، مسألهء تقديس و تعظيم و پرستش آتش است . اين كار از قديمترين دوران باستانى سابقه دارد و تا به امروز ادامه يافته است . بوعلى سينا در فصل هفتم از فن دوم طبيعيات شفا مىگويد : « طبقاتى از پيشينيان كه به فلسفهء اضداد تمايل داشتند و معتقد بودند كه همه چيز از « ضدين » به وجود مىآيد و در اين جهت در مسألهء خير و شر ،

--> ( 1 ) . ايران در زمان ساسانيان ، ص 364 و 365 .