زبانشان در دربار ساسانى نيز رواج بسيار يافته بود و پيش از آن مخصوصاً در دورهء هخامنشيان زبان آرامى تقريباً زبان ادارى ايران شده بود . در ميان ايشان نيز چند فرقه بوده‌اند كه عقايد خاصى داشته‌اند و پيروان طريقهء مخصوص بوده‌اند ، از آن جمله پيروان « ابن ديصان » كه اروپاييان به او « باردسان » مىگويند و پيروان « مرقيون » كه اروپاييان او را « مارسيون » مىنامند . فرقهء ديگرى نيز بوده است كه همان « صابئين » باشد كه در قرآن گاهى نامشان دنبال نام يهود و نصارى آمده است . » « 1 » همهء كسانى كه راجع به مذاهب ايران ساسانى بحث كرده‌اند ، وجود و شيوع مذاهب فوق الذكر را در ايران ياد كرده‌اند . كريستن سن ، محقق معروف دانماركى در كتاب محققانهء خود ايران در زمان ساسانيان مكرر به مذاهبى كه در بالا ذكر كرديم اشاره كرده است . وى در مقدمهء كتاب خود اشاره‌اى به مذاهب قديم ايران مىكند و در متن كتاب فصلهايى تحت عناوين « آيين زردشتى ، دين رسمى كشور » ، « مانى و كيش او » ، « عيسويان ايران » و « نهضت مزدكيه » مىآورد و به تفصيل بحث مىكند . در كتاب تمدن ايرانى تأليف جمعى از خاورشناسان ، ترجمهء دكتر عيسى بهنام نيز مكرر دراين باره بحث شده است . طالبين مىتوانند به اين كتابها و كتابهاى ديگر در اين موضوع مراجعه نمايند . نكتهء جالب اين است كه مذهب زردشتى در عهد ساسانيان با اينكه مذهب رسمى كشور بود و دولت ساسانى و تشكيلات عظيم روحانى آن عصر حامى و پشتيبان و مدافع سرسخت و بىگذشت آن بودند ، نتوانست اكثريت قاطعى در ايران به وجود آورد ؛ نه تنها مسيحيت ، حتى يهوديت و بودايى رقيبهاى سرسختى برايش به شمار مىرفتند و مخصوصاً مسيحيت در حال پيشروى بود . اديان و مذاهب ديگرى از داخل ايران و در ميان نژاد آريا از قبيل مانوى و مزدكى نشأت مىگرفت و سخت در حال پيشروى و كاستن از پيروان زردشتى بود . در همهء تاريخ چند هزار سالهء اين كشور ، تنها اسلام است كه تدريجاً اكثريت قاطعى به دست آورد و مذهبها و مسلكهايى از قبيل مانوى و مزدكى را پس از دو سه قرن به كلى ريشه كن ساخت ، بساط بودايىگرى را در مشرق ايران و در افغانستان

--> ( 1 ) . تاريخ اجتماعى ايران ، ج 2 / ص 20 - 24 .