پرسشهاى فلسفى ابوريحان از بوعلى مقدمه اكنون كه بناست هزارهء حكيم و رياضىدان نابغهء اسلامى ابوريحان بيرونى برپا گردد ، فرصتى است براى اينكه برخى مسائل فلسفى كه بين او و فيلسوف و نابغهء ديگر اسلامى معاصرش ابوعلى سينا مورد سؤال و جواب واقع شده است تجزيه و تحليل شود و تا حد امكان سابقهء آن مسائل پيش از آنكه وارد جهان اسلام گردد و تحولات و تطورات آنها در دورهء اسلامى بررسى شود و به اين بهانه و از اين زاويه نگاهى به فلسفهء ناشناختهء اسلامى افكنده شود . ابوريحان خود اجمالًا در الاثارالباقية از مذاكراتى كه بين او و بوعلى صورت گرفته ياد كرده است . ابوريحان آنجا كه درباره ماه‌هاى رومى بحث مىكند به ماه ششم ، ماه « آذار » مىرسد و به مناسبتى از كرهء آتش بحث مىكند كه طبق عقيدهء قدما در زير فلك قمر واقع است ؛ مىگويد : « بر خلاف آنچه قدما گفته‌اند آتشى كه در زير فلك قمر واقع است نه اصيل است و نه كروى الشكل ، آنچه آنها آن را « كرهء آتش » مىنامند جز هواى داغ و ملتهب - كه در اثر برخورد با كرهء قمر كه به سرعت در حركت است داغ و ملتهب مىشود - نيست و به همين دليل كروىالشكل نيست ، زيرا حركتهاى قسمتهاى مختلف فلك متفاوت است ، هر چه به طرف قطبين نزديك‌تر مىشود كندتر است و در قطبين به صفر مىرسد ، و هر چه به دايره معدّل النهار و محاذات خط استوا نزديكتر مىشود سريع‌تر