بدن خارج مىشود و به اين جهت هر جزئى منشأ عضوى مىگردد و اما ارسطو معتقد بود كه نطفه متشابه الاجزاء نيست ( اسفار ج 4 و طبيعيات شفا ) ولى از كلام بقراط ظاهر نيست كه گفته باشد واقعاً انسان در نطفه به شكل ريز و كوچكى موجود است بلكه مخالفين بقراط گفته‌اند لازمهء قول او اين تالى فاسد است . ولى دانشمندان قرن هفدهم به بعد رسما قائل به تشكيل قبلى و فعليت قبلى شده‌اند . خوانندهء محترم مىداند يكى از شاهكارهاى حيرت آور خلقت همين است كه از ماده‌اى بسيط و يكنواخت و داراى شكلى ساده ، موجودى متنوع داراى عضوهاى مختلف و گوناگون پيدا مىشود و بهترين شاهد و گواه بر وجود هدايتى ربوبى و تسخيرى الهى همين تنوعات و تشكلات است كه يك موجود از سادگى به تنوع و از بساطت به تركيب مىرود . در قرآن كريم مىفرمايد : « هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحامِ كَيْفَ يَشاءُ » « 1 » اوست كه هرطور بخواهد به شما در رحمها شكلها و صورتهاى مختلف مىدهد ، و به قول سعدى : دهد نطفه را صورتى چون پرى * كه كرده است بر آب صورتگرى ؟ ! عدهء زيادى از دانشمندان جهان در قرن هفدهم بدون آنكه تجربه يا دليل علمى داشته باشند ، تئورى « تشكيل قبلى » را به وجود آوردند و مدعى شدند كه : از آغاز خلقت نوع انسان ، همهء افراد با اعضا و جوارح تامّ و تمام آفريده شده‌اند - منتها خيلى ريز و ذره‌اى - و در نطفهء انسان اول بوده‌اند و نسل به نسل منتقل مىشوند و در هر نسلى يك طبقه ظهور و بروز و رشد مىكنند . پىير روسو « 2 » در تاريخ علوم صفحه 359 مىگويد : « ويليام هاروى در سال 1651 اظهار كرده بود كه « هر موجود از تخمى توليد مىشود » و براى امتحان موضوع ، ماده گوزنهايى را كه در پارك ويندسور وجود داشت در فواصل معين مورد تشريح قرار داد ، در نتيجه توانست جنين گوزن را در مراحل مختلف رشد و نموّ آن مورد امتحان قرار دهد . چند سال بعد از آن در 1672 دانشمند هلندى رگنينه . . . دوگراف به همين ترتيب عده‌اى خرگوش را قربانى كرد ؛ و تصور مىنمود كه راز تخم پستانداران را يافته است ؛ مالپيقى كه در 1689 تخم مرغ

--> ( 1 ) آل عمران / 6 . ( 2 ) Pierre Rousseau .