شخصى باشد و از جنبهء ديگر در آن « ضربى از اشتراك و كليت » باشد ، يعنى نوعى اشتراك و كليت داشته باشد ؟ ! ضمن اينكه - چنان كه گفتيم - مرحوم آخوند ، هم حصولات آنيه را مىخواهد مصداق حركت توسطى بگيرد و هم حصولات زمانيه را . چنين چيزى محال است . نتيجه پس اصل ايراد ، ايراد درستى است يعنى حركت توسطى به اين معنايى كه تا حالا بحث كرده‌ايم يعنى يك امر بسيط دفعى الحدوث و مستمرالبقاء در عالم اعيان وجود ندارد و فقط انتزاع ذهن است . آنچه وجود دارد حركت قطعيه است ، درست عكس آنچه از ظاهر كلام شيخ استفاده مىشود . گفتيم كه در باب حركت توسطى و حركت قطعى مجموعاً سه نظر است . يك نظر اين است كه حركت توسطى در خارج وجود دارد و حركت قطعى در خارج وجود ندارد و امرى ذهنى است كه ظاهر كلام شيخ لااقل در ابتدا همين است و بعد از شيخ ، ديگران تا زمان ميرداماد همه اين نظريه را قبول كرده‌اند . ديگر اينكه حركت قطعيه وجود دارد و حركت توسطيه وجود ندارد كه مرحوم آخوند به اين نظر كمى تمايل دارد ، گو اينكه بدان تصريح نمىكند . نظر سوم اين است كه هر دو در خارج وجود دارند كه آنچه در اينجا مرحوم آخوند در ضمن جواب ايراد گفت همين است چون ايشان حركت قطعيه را قطعاً موجود مىداند و در ضمن پاسخ به ايراد مىگويد حركت توسطى هم به نوعى از وجود ، وجود دارد . توضيح نظريهء خاص علامهء طباطبايى دربارهء حركت قطعيه و توسطيه گفتيم آقاى طباطبايى به طرز ديگرى حركت توسطيه را تعريف مىكنند كه بنا بر آن تعريف ، نظريهء سوم درست است ، يعنى هم حركت توسطى وجود دارد و هم حركت قطعى . ايشان مىگويند وقتى كه جسم حركت مىكند ، حركت قطعيه قطعاً وجود دارد ، يعنى حركت در واقع يك امر ممتد و تدريجى الوجود است . اين كبوتر كه حركت مىكند و از سرِ اين ديوار به سرِ آن ديوار مىرود يك حدوث تدريجى پيدا مىشود . معناى حدوث تدريجى چيست ؟ يعنى شىء آناً فآناً حادث مىشود . درجهء حدوث شىء در آنِ بعدى - كه « آن » امرى فرضى است - غير از درجهء حدوث شىء