كنيم تا با آن جور در بيايد . از جمله تعريفهايى كه بجاى اين تعريف از حقيقت آورده‌اند يكى همين است كه حقيقت آن چيزى است كه مفيد فايده باشد . آن نظريه در زمان خودش مفيد فايده بود ، اين نظر هم در زمان خودش مفيد فايده است . بنابراين ما مىتوانيم بگوييم هيئت بطلميوس حقيقت است ، هيئت كپرنيك هم حقيقت است ، چون هيئت بطلميوس مفيد فايده بود و همهء خسوف و كسوف‌ها را مىتوانست براى ما توجيه كند ، هيئت كپرنيك هم مفيد فايده است و همهء خسوف و كسوف‌ها را مىتواند براى ما توجيه كند . اينها اشكالاتى است كه براى علماى جديد مطرح شده است . آن ، اشكالهاى قدماى ما بود و اين هم اشكالهاى علماى جديد . ما اول وارد بحث علماى جديد بشويم و سپس به اشكالات قدماى خود بپردازيم . قدماى ما تعريف را قبول كرده‌اند و در صدد حل اشكال برآمده‌اند ، يعنى بر اساس همان تعريف مىخواهند اشكال را حل كنند ، ولى علماى جديد تعريف را عوض كرده‌اند ؛ از اول خودشان را اينجور نجات داده‌اند كه بايد از اين تعريف كه حقيقت عبارت است از انديشهء مطابق با واقع دست برداشت « 1 » ؛ يعنى اينها خواسته‌اند اشكال را با رفع يد از آن تعريف و دست زدن به تعريفهاى ديگر حل كنند . مثلا پراگماتيستها در باب حقيقت گفته‌اند حقيقت آن چيزى است كه مفيد فايده باشد . اين را دو گونه مىشود تعبير كرد : يكى اينكه بگوييم آنچه كه حقيقت است ( يعنى مطابق با واقع است ) مفيد فايده است . اگر چنين بگوييم اثر حقيقت را گفته‌ايم . يك وقت مىگوييم : نه ، اصلا معنى حقيقت بودن اين است كه مفيد فايده است ؛ تعريف حقيقت اين است كه حقيقت يعنى آنچه كه مفيد فايده باشد . اشكال عليحده‌اى كه فروغى هم از ويليام جيمز نقل مىكند همين است كه مىگويد آنچه كه قدما گفته‌اند كه حقيقت انديشهء مطابق با واقع است ، با فلسفهء « بودن » جور در مىآيد

--> ( 1 ) . - اين را همه نگفته‌اند ، ايده‌آليستها گفته‌اند . استاد : خير ، پوزيتيويستها گفته‌اند ، پراگماتيستها گفته‌اند ، ديگران هم گفته‌اند . - پوزيتيويستها كه اعتقاد دارند كه حقيقت انديشه‌اى است كه مطابق با واقع است . استاد : نه ، پوزيتيويستها مىگويند حقيقت عبارت است از توافق اذهان . امروز اتفاقا هيچ كس اين حرف را نمىگويد ، يعنى حرف تطابق با واقع ديگر فعلا مطرح نيست .