3 . شبههء معدوم مطلق يادآورى بحث دربارهء شبههء معروف معدوم مطلق بود . گفتيم كه در اين شبههء معدوم مطلق مسأله‌اى مطرح است كه اگر چه به اين نام خوانده نشده است ولى همين است و بايد آن را به اصطلاح يك نوع تعارض و تناقض منطقى ناميد و بايد اين قضيه را حل كرد كه چگونه مىگوييم : « المعدوم المطلق لا يخبر عنه » و حال آنكه خود همين خبرى است دربارهء معدوم مطلق ؟ اين شبهه را گاهى تحت عنوان مجهول مطلق ذكر مىكنند و گاهى تحت عنوان معدوم مطلق ، كه ريشهء شبههء معدوم مطلق هم در مجهول مطلق است ، يعنى ملاك اشكال همان مجهول مطلق است . وقتى ما مىگوييم : « معدوم مطلق » مقصود آن چيزى است كه نه در خارج و نه در ذهن وجود ندارد . وقتى بگوييم « مجهول مطلق » يعنى آنچه كه در ذهن وجود ندارد ، كارى به خارج نداريم . به هر حال ملاك اشكال ، نبودن در ذهن است نه نبودن در خارج ؛ يعنى بود و نبود در خارج تأثيرى در اشكال ندارد . پس ملاك اشكال ، المعدوم فى الذهن است خواه اينكه موجود در خارج باشد